قمار با قنات / آیا امیدی به توسعه گردشگری درگناباد هست؟

وقتی قنات ثبت جهانی شد همه گفتند کار تمام است و تمرکز توسعه شهرستان را باید روی فرصتی گذاشت که به آغوش ما هجوم می آورد. ناگهان تصویری از توریست های اصفهان، شیراز و یزد به ذهنمان نشست و بیرون نرفت. اما توسعه گردشگری در گناباد چقدر علمی است؟

قنات ما ۲۱ مین اثر ایران است که در سال ۲۰۱۶ ثبت جهانی شده است. آن ۲۰ تای قبلی که از سال ۱۹۷۹ تاکنون ثبت شده اند پیر مسیری شده اند که تازه ما شروع کرده ایم.حداقل ۵ مورد از آثار در شهرهای کوچک و کمتر شناخته شده مانند گناباد ما قرار دارند. یک مقایسه ساده میتواند نشان دهد آنها چه کرده اند و ما چه باید بکنیم و چه نکنیم. پس لطفا به الگوی توسعه تخت جمشید، میدان نقش جهان  اصفهان، بازار تبریز، کاخ گلستان تهران و بیستون کرمانشاه فکر نکنیم . آثار بزرگ شناخته شده درشهرهای اصلی ایران نمی تواند ملاک خوبی برای آینده ما باشد.

اما دیگر آثار:

الف) گنبد قابوس (۲۰۱۲)

بلندترین برج آجری جهان با حضور رییس جمهور  در سال ۱۳۹۱ ثبت جهانی شد.مدیران گلستان گمان کردند این حجم بلند سحرانگیز، مدیران یونسکو را به تواضع واخواهد داشت. اما حالا بعد از ۵ سال حمید عمرانی کاوندی، مدیر پایگاه میراث جهانی برج قابوس گفته :

” ثبت جهانی یک اثر به‌خودی‌خود امتیازی برای برج قابوس و هیچ اثر تاریخی دیگری نیست بلکه با ثبت آثار تاریخی ظرفیت یونسکو افزایش می‌یابد و درواقع خود دولت ایران به فراخور بودجه هرسال به آثار ثبتی کشور اعتبار تخصیص می‌دهد”

خوشحالی مردم و انتظار تغییر اقتصاد منطقه با همراهی دولت و یونسکو اکنون در گنبد بسیار افول کرده است ولی مسئولین گنبد خوشحالند زیرا توانسته اند بعد از ۴ سال طرح پلان مدیریتی برج قابوس که سند راهبردی است آماده کنند و در آن پیشنهاد ساخت مجتمع فرهنگی، توسعه باغ و فضای سبز اطراف برج، نورپردازی برج، خیابان اطراف و معابر پیرامون دیده ‌شده است.

گنبد برای این طرح ها در دو سال گذشته ۵ میلیارد تومان تقاضا داشت اما حداکثر ۵۰۰ میلیون به این اثر جهانی تعلق گرفت. البته در این مدت یک هتل به نام دریاچه مصنوعی با ۸۵ درصد پیشرفت در حال ساخت است. هیچ نشانی از توسعه پایدار و شتاب گنبد  نسبت به شهرهای اطراف دیده  نشده است.

ب ) چغازنبیل، شوش (۱۹۷۹)

شوش و شوشتر که تنها ۸۰ کیلومتر با هم فاصله دارند. سه اثر جهانی ایران را به خود اختصاص داده اند. ابتدا جغازنبیل، بعد سازه های آبی – تاریخی شوش در سال ۲۰۰۹  و دو سال قبل هم مجموعه باستانی شوش ثبت جهانی شد. تصور کنید مردم این منطقه در چه نقطه بکری از تاریخ ایران نشسته اند. احتمالا مدیران استان خوزستان تصور می کردند ره صد ساله را با کمک یونسکو یک شبه رفته اند اما !

البته سالانه ۵۰ هزار گردشگر از کشورهای مختلف جهان به شوش سفر می کنند. شرکت‌های کشت‌و‌صنعت هفت تپه و کاغذ پارس در شوش فعال هستند اما فرماندار این شهر دو ماه قبل با حالت امیدوارانه ای خواستار سرمایه گذاری شرکت سیگمای لهستان در زمینه‌ گردشگری در شهرستان شوش شد. هنوز یک تحول گردشگری دراین  شهر مهم رخ نداده است.

مردم  شوش که زمانی به رویاهای بزرگ فکر می کردند حالا نگران  آثار جغازنبیل هستند و گفته اند چغازنبیل به امنیت بیشتری نیاز دارد. یکی از فعالین فرهنگی شوش گفته مایه سرافکندگی است که نخستین بنایی که از ایران در فهرست میراث جهانی حتی دوربین‌های مداربسته برای حفاظت ندارد و نیروی انسانی برای محافظت از خودش نمی تواند استخدام کند.

بالاخره بهمن سال گذشته بود که یونسکو گفت از طرح پایلوت گردشگری شوش، شوشتر و چغازنبیل حمایت میکند.  این تصور کجا و تحول  زندگی مردم شوش کجا!

ج) تخت سلیمان، تکاب (۲۰۰۳)

محوطه زیبای تخت سلیمان و ۱۶۵ اثر دیگر ثبت ملی شده در کنار آن  در حقیقت یک زنجیره کاملی از آثار تاریخی است. بعد از یک دهه هاشمی نماینده میاندوآب، شاهین‌دژ و تکاب به دنبال یک خواسته  حداقلی است. او گفته:

” می‌توان با احداث یک مجموعه گردشگری و اقامتی در کنار این اثر ثبت جهانی به توسعه گردشگری در این منطقه بیش از پیش کمک کرد.” او همچنین خواستار تقویت چارت اداری میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری در تکاب شد.

البته مجموعه باستانی تخت سلیمان از ابتدای سال تاکنون، ۵۷هزار و ۱۲۴ گردشگرداخلی وخارجی را جذب خود کرده است. اما تکاپ شهری فوق العاده در آذربایجان غربی نشده است.

د) سلطانیه، زنجان (۲۰۰۵)

این گنبد برای زنجانی ها خیلی مهم است و در تبلیغ آن بسیار کوشیده اند. بعد از ۱۲ سال سازمان میراث فرهنگی شهر سلطانیه خوشحال است که توانسته سایتی به ۲ زبان انگلیسی و فارسی به روز رسانی کند. اخیرا رئیس سازمان میراث فرهنگی نبود امکانات رفاهی و تفریحی را اساسی‌ترین مشکل شهرستان سلطانیه خواند و گفته: “بنای تاریخی گنبد سلطانیه نباید به حال خود رها شود. همانند شهر یزد باید ساکنان این منطقه تمام منازل خود را به اقامتگاه برای کسب درآمد تبدیل کنند. ”

مروری بر این ۵ شهر یک مسئله را روشن میکند که ثبت جهانی هیچ کدام را با جهشی بزرگ روبرو نکرده است، نه خبری از  نگاه های جهانی است و نه بودجه های ملی. نکته دوم آن است که ورود گردشگر به تنهایی نتوانسته شغل پایدار و آبادی دائم ایجاد کند.گردشگر می تواند بیاید و ببیند و برود بدون آنکه دلاری در شهرما خرج کند. ماندگاری توریست ها باید در قالب یک بسته کامل تفریحی در منطقه تعریف شود. و در نهایت آنکه نباید همه توان مدیران شهر را روی یک میراث فرهنگی متمرکز کرد. اینکه در گناباد ما توصیه می شود همه مدیران به گردشگری قنات توجه کنند  میتواند یک قمار برای توسعه شهرستان باشد.کشاورزی و صنعت باقت اصلی اقتصاد ماست.

با اینکه هفت‌درصد از صادرات جهانی، یک‌یازدهم مشاغل و ده‌درصد از تولیدهای ناخالص داخلی جهان متعلق به صنعت گردشگری است.ولی در ایران ما گردشگری فقط در شهرهای بزرگ موفق بوده و شغل پایدار ایجاد کرده .در نهایت آنکه نگاه به توسعه گردشگری در گناباد بسیار خام است و آینده آن مبهم. عاقلانه است که بعد از یک سال و نیم از سرخوشی مستانه ثبت جهانی بیرون آییم و به طرح های عملی بیندیشیم. آب قنات قصبه می تواند نان شب پیشرفت  ده سال آینده ما باشد؟

احمد یوسفی lrnl

به نقل از نشریه شریعت نامه

@gonagram