کارآفرینی گنابادی در محاق

چندی پیش امام جمعه شهرستان از مسئولیت های خود در شرکت سپهر شرق به دلیل شایعات و اتهامات مردم استعفا داد. وی از مردم درخواست کرد حداقل خودشان «با ایجاد شرکت هایی چند نفره، حتی با سرمایه های اندک خود، به فکر آینده ی خانواده ی خود و جامعه باشند و با ایجاد حتی یک شغل، کمی از مشکلات بکاهند و به آبادانی شهرستانمان نیز کمک کنند»…

اما وضعیت تاسیس شرکت در شهرستان ما چگونه است و چرا شرکت هایی همچون سپهر شرق با شکست مواجه می شوند؟

در این مقاله گزارشی از وضعیت تاسیس شرکت ها در گناباد در سال ۱۳۹۱ ارائه می شود. این گزارش وضعیت اسفناک کارآفرینی و مشارکت را در گناباد نشان می دهد.

تاسیس شرکت در گناباد

در سال ۱۳۹۱ در مجموع ۸۷ شرکت در اداره ثبت شرکت های گناباد به ثبت رسیده اند که از این میان بر اساس اسناد و مدارک منتشره در سایت روزنامه رسمی اطلاعات زیر استخراج گردیده اند.

کل شرکت های ثبت شده در سال ۹۱ در گناباد به تفکیک شخصیت حقوقی

• ۱۰ شرکت در اداره ثبت گناباد ثبت شده و شماره ثبت گرفته اند اما تا زمان حاضر اقدام به انتشار آگهی ثبت خود در روزنامه رسمی کشور ننموده اند که خود گواهی کم اهمیت بودن شرکت ثبت شده  برای صاحبان و مدیران این شرکت هاست.

• بیشتر شرکت ها در این سال به صورت تعاونی ثبت شده است (حداقل ۴۶ شرکت) و مابقی شرکت ها (حداقل ۳۱ شرکت) به صورت سهامی خاص و یا مسئولیت محدود ثبت گردیده اند.
• در سال ۹۱ و البته در کل تاریخ ثبت شرکت ها در گناباد تاکنون شرکتی سهامی عام ثبت نگردیده است. این مسئله خود نشان از عدم اقبال گنابادی ها به ایجاد مشارکت عمومی در شهرستان می باشد.
• قابل توجه ترین شرکت در سال ۱۳۹۱ ثبت شرکت تعاونی فراگیر ملی پرتو آفتاب گناباد توسط جمعی از فرهیختگان شهرستان است. شرکت های تعاونی فراگیر ملی از ابداعات قانون اجرای سیاست های اصل ۴۴ مصوب سال ۱۳۸۷ می باشند که با هدف محرومیت زدایی ایجاد می شوند. کارایی این شرکت ها با توجه به عدم وجود سیاست مشخص و برنامه ریزی و هدف گذاری برای انها از سوی دولت در ابهام قرار دارد.

شرکت های ثبت شده در سال ۹۱ – به تفکیک نوع شخصیت و میزان سرمایه ثبتی و پرداختی

• در ۷۷ شرکت مورد بررسی، مبلغ کمتر از ۷۰ میلیون تومان سرمایه به ثبت رسیده است. این مبلغ بسیار بسیار ناچیز می باشد که با احتساب حداقل ۱۰ میلیون تومان برای ایجاد هر اشتغال با این مبلغ تنها ۷ شغل می توان ایجاد نمود!
• وضعیت اسفبارتر در سرمایه پرداختی این شرکت ها مشاهده می گردد که تنها مبلغی کمتر از ۳۱ میلیون و هفتصد هزار تومان می باشد. گویا صاحبان سرمایه گنابادی تنها ۴۵ % از مبلغ سرمایه تعهدی (و بسیار نزدیک به حداقل ۳۵% قانون تجارت برای ثبت شرکت ها) را پرداخت کرده اند. این مسئله به وضوح نشان از الزام به ثبت شرکت برای موسسین و شرکا ولو با سرمایه حداقلی برای تامین اهداف دیگر (همچون کسب وام) را نشان می دهد.
•  ۴۵ شرکت تعاونی مبلغ ۴۷ میلیون تومان سرمایه به ثبت داده و نزدیک به مبلغ ۱۷ میلیون و ۴۰۰ هزار تومان آن را پرداخت کرده اند. درصد پرداخت سرمایه در شرکت های تعاونی تنها ۳۷ % است.
• از ۴۵ شرکت تعاونی تنها دو شرکت با سرمایه کامل ثبتی تاسیس شده اند! و مابقی با سرمایه حداقلی پرداختی ۲۱۰ هزار تومانی موسسین خود را به وام رسانده اند. آیا با یک سرمایه ۲۱۰ هزارتومانی می توان حتی یک شغل ایجاد کرد؟ آیا با پرداخت وام به این چنین شرکت هایی که شرکا کمترین آورده ممکن را برای کسب وکار خود تامین می کنند هدف دولت و قانون گذار برای ایجاد اشتغال تامین می شود؟
• در شرکت های تعاونی برای تاسیس شرکت الزام به حضور حداقل ۷ نفر وجود دارد. از ۴۵ شرکت تعاونی مورد بررسی ۳۷ شرکت با حداقل شرکا یعنی ۷ نفر، ۴ شرکت با حضور ۸ نفر و تنها ۴ شرکت با بیش از ۸ نفر تشکیل شده است! این مسئله خود عمق روحیه تعاون را در شهرستان به وضوح نشان می دهد!

شرکت های ثبت شده در سال ۱۳۹۱ – دسته بندی شده بر اساس سرمایه ثبتی و پرداختی

• با کنکاشی در مبالغ سرمایه ثبتی و پرداختی شرکت های گنابادی مشخص می شود که ۶۸ شرکت از ۷۷ شرکت مورد بررسی سرمایه ثبتی کمتر از یک میلیون تومان دارند!
• ۱۵ شرکت سرمایه پرداختی کمتر از ۱۰۰ هزار تومان (اغلب ۳۵ تا ۵۰ هزار تومان) دارند!
• تنها دو شرکت سرمایه ثبتی برابر یا بالاتر از ۱۰ میلیون تومان دارند که در بهترین شرایط خواهند توانست دو شغل را برای جوانان شهرستان ایجاد نمایند! (با فرض کفایت ده میلیون تومان برای ایجاد یک شغل)

شرکت های ثبت شده در سال ۹۱ با سرمایه ثبتی زیر یک میلیون تومان

• در بین ۶۸ شرکت که زیر یک میلیون تومان سرمایه دارند میانگین سرمایه ثبتی و پرداختی در دو دسته تعاونی و سهامی بسیار نزدیک به حداقل سرمایه ثبتی و پرداختی قانونی می باشد که به وضوح صوری و کاغذی بودن این شرکت ها را نشان می دهد.

افزایش سرمایه در شرکت های گنابادی

در سال ۹۱ فقط شش شرکت گنابادی در مجموع به مبلغ    ۲,۰۱۴,۴۷۰,۰۰۰ ریال افزایش سرمایه داده­اند.

• این رقم هر چند که در برابر مبلغ سرمایه شرکت های تازه تاسیس در این سال مبلغ قابل ملاحظه ای به نظر می رسد با توجه به تورم بالای سال های اخیر رقم بسیار ناچیزی برای توسعه شرکت ها و جبران کاهش ارزش سرمایه آنها به شمار می رود.
• با دقت در افزایش سرمایه شرکت ها درمی یابیم که از این رقم ۱۳۰ میلیون تومان فقط متعلق به شرکت نساجی مروارید نخ گناباد و نزدیک به ۶۰ میلیون تومان متعلق به شرکت پرورش مرغ صفا طیور گناباد می باشد که هردو از شرکت های شناخته شده و کارآفرین در شهرستان می باشند.
• چهار شرکت باقی مانده در مجموع فقط اندکی بیش از ده میلیون تومان افزایش سرمایه داده اندکه در عمل نمی تواند باعث رونق و توسعه کسب و کار و یا ایجاد شغلی گردد.
• تنها شرکت تعاونی که در این سال افزایش سرمایه داده است شرکت تعاونی آبرسان زمزم گناباد می باشد که مبلغ ۶۵۰ هزار تومان افزایش سرمایه داده است. افزایش سرمایه فقط یک شرکت تعاونی در سال در برابر تعداد بالای این شرکت ها قابل تامل است و  می تواند نشان از عدم ادامه فعالیت اکثر شرکت های تعاونی پس از تاسیس باشد.
• در کنار مسئله فوق، قابل ذکر است که عموم شرکت های تعاونی با حداقلی سرمایه پرداختی ثبت شده و بقیه سرمایه در تعهد صاحبان سهام می باشد که بایستی در سال های آتی پرداخت گردد اما در سال ۱۳۹۱ حتی یک شرکت تعاونی اقدام به پرداخت مابقی سرمایه ننموده است. این نکته خود تایید دیگری بر صوری بودن اکثر شرکت های تعاونی در گناباد می باشد.

• در مجموع شرکت های گنابادی در سال ۱۳۹۱ مبلغ   ۲,۳۹۳,۳۵۰,۰۰۰ میلیون ریال تجهیز سرمایه (اعم از پرداخت سرمایه اولیه و افزایش سرمایه) کرده اند که اگر دو مورد شرکت های مروارید نخ و صفا طیور را کنار بگذاریم این مبلغ فقط به ۴۳۲,۴۵۰,۰۰۰   ریال کاهش می یابد. با فرض نیاز به ده میلیون تومان برای ایجاد اشتغال شرکت های گناباد از محل تجهیز سرمایه خود در سال ۹۱ تنها ۲۴ شغل می توانند ایجاد نمایند.

دیگر نکات

• بازرس و حسابرس شرکت ها: در اکثر قریب به اتفاق شرکت ها ی گنابادی یک نفر از شرکا و عموما یکی از خویشان و بستگان سهامداران به عنوان بازرس قانونی و حسابرس شرکت ها انتخاب می گردد. انتخاب حسابرس رسمی در شرکت های گنابادی مشاهده نشده است. البته تحقیق میدانی در این زمینه صورت نگرفته است و اظهار نظر دقیق در این زمینه منوط به انجام یک تحقیق میدانی جامع است. حسابرس و بازرس شرکت ها ضامن شفافیت و سلامت فعالیت در شرکت ها و حفظ حقوق سرمایه گذاران در برابر اقدامات مدیران می باشد. هنگامی که شرکتهای گنابادی حسابرس رسمی انتخاب نکنند و این وظیفه بر عهده یکی از وابستگان سهامداران قرار گیرد نشان از صوری بودن این شرکت ها و یا انجام فعالیت و تصمیم گیری اصلی کسب و کار در خارج از چارچوب قانونی شرکت است. طبیعتا شرکای غیر وابسته در این گونه شرکت ها تمایلی به سرمایه گذاری نخواهند داشت. حسابداری و حسابرسی رسمی از حلقه های مفقوده کسب و کار در گناباد می باشد.
• اسامی خاص در اغلب شرکت ها: در اغلب شرکت های مورد بررسی اسامی افراد و خانواده های شناخته شده­ای مشاهده می گردد. افراد خاصی در شهرستان به وضوح در سال های متمادی تعداد شرکت های زیادی را به ثبت می­رسانند و نامشان در شرکت های مختلف به عنوان سهامدار یا مدیر مشاهده می گردد. این مسئله می تواند از یکسو نشان از کارآفرینی قشر و افراد خاصی در شهرستان و از یک سو نشان از توزیع نابرابر اعتبارات (احتمالی) توزیعی در بین این قشر و افراد خاص باشد.

مشکل از کجاست؟

موارد بالا همگی نشانه هایی از وجود مشکل در کسب و کار و کارافرینی در گناباد است. اما مشکل اصلی از کجا سرچشمه می گیرد؟

امام جمعه عزیز شهرستان حضرت حجه الاسلام صادقی در مصاحبه خود با سایت گناباد انلاین که بیشتر حالت یک دردنامه را داشت به نکاتی قابل توجه اشاره می کند. نکاتی که موارد ذکر شده در گزارش فوق موید آن می باشد.

اتکا به کمک های دولتی و خارج از گناباد

امام جمعه نگاه مسئولین و بزرگان شهرستان برای لزوم جذب سرمایه دولتی و یا سرمایه گذاری افراد غیر گنابادی در جهت توسعه کسب و کار را  شکست خورده می داند و راه حل را در جای دیگری جستجو می کند: «… یکی از مشکلات شهرستان ما این است که جوانان و بخصوص اقشار تحصیل کرده ما زمینه کار مناسب برایشان نیست و ظرفیت های ما در بخش های مختلف کشاورزی، صنعت، تولید و … علیرغم تلاش ها و پیشرفت هایی که داشته ایم، باز هم محدود است و این بسیار ما را رنج می داد و می دهد.

وی ادامه داد: ما برای رفع این مشکل تمام درهای موجود را زدیم و حتی برای جلب اعتماد دولت و جذب اعتبارات لازم بارها و بارها به مشهد و تهران سفر کردیم اما بنا به دلایلی از جمله کمبود اعتبارات دولت این تلاش ها بی نتیجه بود. ما حتی برای جلب اعتماد سرمایه گذاران خصوصی و حتی گنابادی ساکن در سایر نقاط کشور نیز بسیار سعی نمودیم که آن ها نیز از این کار سرباز می زدند؛ و همین تلاش های بی نتیجه باعث گردید که مسئولین به این نتیجه برسند که با تأسیس یک شرکت و استفاده از همین سرمایه های کوچک داخل شهرستان، به امر اشتغال زایی بپردازند…»

در گزارش فوق در مورد تاسیس شرکت ها در گناباد با نگاه به سرمایه شرکت های ثبت شده نیز بوضوح اتکای مردم گناباد به تسهیلات دولتی مشاهده می گردد. متقاضیان و سرمایه گذاران کسب وکار های جدید با هدف کسب تسهیلات بانکی و دولتی مجبور به تاسیس شرکت می گردند در این بین شرکت ها را با کمترین سرمایه ممکن ثبت می کنند و فکر می کنند تنها با وام م یتوان یک کسب وکار جدید ایجاد نمود این در حالیست که در هر فعالیت اقتصادی بایستی حداقل اورده ای توسط سرمایه گذاران اصلی تامین گردد. این در حالیست که اگر تحقیق جامعی در مورد شرکت های تاسیسی و تسهیلات دریافتی صورت پذیرد مشخص خواهد گردید که اکثر وام های پرداختی توسط متقاضیان به جای موضوع و فعالیت مصوب ان در موارد دیگر و متاسفانه در موارد مصرفی شخصی و روزمره متقاضیان و نه سرمایه گذاری و ایجاد کسب و کار مصرف شده اند.

عدم روحیه مشارکت در اقشار گناباد

امام جمعه در این زمینه می گوید: «…در ابتدای راه با تشویق افراد سرشناس و بخصوص روحانیون و عضویت آن ها در این شرکت، تلاش نمودیم تا اعتماد مردم را برای همکاری و سرمایه گذاری جلب نماییم، اما متأسفانه بنا به دلایلی از جمله سابقه ی منفی موجود در این گونه فعالیت ها، حمایت و استقبال مردمی به هیچ وجه رخ نداد. حتی جلسات متعددی نیز با اقشار اثر گذاری از جمله بازاری ها، پزشکان، فرهنگیان و … برگزار شدف اما آن ها نیز استقبال چندانی ننمودند. پس از اینکه از حمایت مردم نااُمید شدیم، از اندک کارآفرینان داخل شهرستان خواستیم که پذیرفتند و در مجموع از سرمایه های آنان نزدیک به پانصد میلیون تومان جمع آوری گردید که تمامی آن هم وجه نقد نبوده و زمین بود و طبیعتا با این میزان نمی شد کارخانه ای احداث کرد یا کار تولیدی خاصی را راه اندازی نمود…» (قابل ذکر است که بیشتر سرمایه شرکت سپهر شرق نیز در نهایت فقط از سوی یک گروه پرداخت گردید تا مبلغ ۵۰۰ میلیون تومان مورد نظر تامین گردد. و در عمل این شرکت حاصل جمع مشارکت جمیع کارافرینان گنابادی نیست .)

واقعیت این است که ما مردمان گناباد روحیه مشارکت و همکاری تجاری اندکی داریم. دل به کار با شریک نمی زنیم و معتقدیم اگر شریک خوب بود خدا برای خودش می گرفت. اغلب افراد نیز پس از سال ها از تجارب تلخ شراکت با دیگران و کلاه برداری ها و اختلافات بوجود امده درد دل می کنند.

هر چند که این درددل ها بیان از واقع است اما به هر حال دنیا فهمیده است که یک دست صدا ندارد و سرمایه و توان شخصی بیشتر از یک مغازه را اداره نمی تواند بکند. پس برای تاسیس کسب و کارهای بزرگ ملی و بین المللی که امروز بر ما سلطه دارند (منظور کسب و کارهایی بزرگ تر از یک مغازه در میدان امام گناباد است!)  باید ناچاراً اقدام به تاسیس شرکت زد. آن هم نه یک شرکت خانوادگی با سرمایه صد هزار تومان بلکه شرکتی با جذب و مشارکت سرمایه عموم.

شفافیت و اطلاع رسانی در شرکت ها و کسب وکارها

اغلب شرکت های گنابادی و مدیران انها از افشای اطلاعات درون شرکت ها و معاملات و سوداوری آن اجتناب می کنند. این مسئله را جناب اقای صادقی این گونه بیان می کند: «…عدم اطلاع رسانی و سکوت مسئولین سپهر شرق به ابهامات می افزاید. وی همچنین ضمن انتقاد به سکوت مسئولین و اعضای شرکت سپهر شرق و عدم اطلاع رسانی آنان به مردم، تأکید کرد: من معتقدم کار به اندازه ی کافی روشن است و باید بیان شود تا مردم نیز مطلع شوند و مسئولین شرکت نیز می خواهند با سکوتشان فضا را آرام کنند، اما این کار نتیجه ای عکس می دهند و بدبینی ها را بیشتر می کند. حجت الاسلام صادقی نسب در مورد برنامه ریزی ها برای آینده ی فعالیت های شرکت سپهر شرق نیز گفت: من به آقای فرماندار که عضو هیئت مدیره ی شرکت نیز هستند، پیشنهاد دادم که خوب است هزینه ها و درآمدهای فعالیت های این چند سال را دقیق درآورده و به اطلاع مردم برسانند تا مردم از سلامت فعالیت ها با خبر شوند و شاید بتوان اعتماد از دست رفته را جلب نمود…»

عدم شفافیت هر چند که مدیران سالم و توانا باشند باعث بروز شایعات و تهمت ها و در نهایت عدم جذب و خروج سرمایه مادی و انسانی از شرکت می گردد. مسئله ای که باعث شکست افزایش سرمایه شرکت سپهر شرق گردید. امام جمعه محترم می فرماید: «…در طول این زمانی که از آغاز فعالیت های شرکت سپهر شرق گذشته است، نه تنها مردم حمایت نکردند، بلکه بجای تشویق، هزار و یک حرف نیز زدند وبا حرف ها و شایعات بسیار خود، حواشی بسیاری را ایجاد کرده و مسیر را برای ما دشوارتر از قبل ساختند، همانطور که ما بارها شنیدیم که می گویند این خانه ها مال امام جمعه است و …؛ همین گونه حرف های بی اساس نیز باعث ترس سرمایه گذاران برای ورود به عرصه های مختلف شهرستان گناباد می شود و بنده نیز مدتی بالغ بر یک سال و نیم است که به خاطر همین حرف ها و برای آرام کردن فضای ایجاد شده، از عضویت در هیات مدیره و بازرسی شرکت استعفا داده و کنار رفته ام…»

مسئله مدیریت

در اکثر قریب به اتفاق شرکت های ثبت شده در سال ۹۱ و قبل از آن موسسین و شرکا مسئولیت مدیریت شرکت را برعهده می گیرند. این در حالیست که برای ایجاد یک کسب وکار تخصصی نیاز به مدیران متخصص است که الزاما در صاحبان سرمایه وجود ندارد.

بیشتر شرکت های تعاونی خانواده هایی هستند که به امید دریافت تسهیلات اقدام به تاسیس یک شرکت کرده اند اما اعضای این خانواده آیا توانمندی اداره یک تولیدی را نیز دارند؟  آیا صرف ارائه تسهیلات چند میلیونی به یک خانواده نیازمند باعث ایجاد اشتغال می گردد و یا با ناتوانی این افراد در پرداخت باعث ورشکستگی و  از هم پاشیدن این خانواده و از دست رفتن دارایی اندک موجودشان می گردد؟

آیا بهتر نیست تسهیلات خرد پرداختی جهت تولید که اغلب در مصارف دیگر هزینه می شود در اختیار یک شرکت با مدیران متخصص قرار گیرد تا از هر خانواده متقاضی یک یا دو جوان را مشغول به کار کنند و ریسک بازپرداخت وام را نیز بر آنها تحمیل ننمایند؟

مسئولین مختلف شهرستان در موارد متعدد از فرصت سوزی های گذشته در زمینه تاسیس شرکت و جذب سرمایه عمومی سخن رانده­اند. اما آیا مسئله فرصت سوزی های گذشته در چند مدیر شکست خورده آن شرکت ها محدود است؟ بهتر است جواب مسئله را در نبود مدیران لایق و باتجربه در سطح شهرستان، عدم وجود ملاک های تخصصی در انتخاب مدیران در شرکت ها و توجه به ملاک های غیر تخصصی و درگیری های خارجی در انتخاب مدیران و همچنین عدم روحیه همکاری و تعاون و اعتماد فی ما بین مدیران و سهامداران در شرکت ها دانست.

به شرکت های دور وبر خویش در گناباد بنگرید. در چند شرکت مدیران افرادی جدای از مالکین هستند؟ چند شرکت مدیران آن از روی تخصص و بدون وابستگی به مالکین انتخاب شده اند؟ چند شرکت توانسته­اند سرمایه چند خانواده و گروه جدا از هم را یکجا جذب نماید؟ چند شرکت مدیران آن به خوبی و در چارچوب قانون تجارت به سهامداران خود پاسخگو هستند؟ و …

مسئله مدیریت در شرکت های تعاونی شهرستان که دارای سهامداران زیادی هستند (همچون شرکت های تعاونی مصرف کارکنان یا تعاونی های مسکن) به عینه و البته به اشکالی دیگر قابل مشاهده است. چند شرکت تعاونی مصرف و یا مسکن (مثلا مسکن مهر) در گناباد دارای مدیران متخصص و حرفه­ای هستند؟ چند شرکت تعاونی دارای مدیران تمام وقت هستند؟! سهامداران کدام شرکت تعاونی به جای شایعه و تهمت پراکنی با حضور مناسب در مجامع شرکت به استیفای حقوق خود می پردازند؟ چند شرکت تعاونی توانسته رضایت سهامداران را جلب نموده و شفافیت لازم را ایجاد نموده و اطلاعات کامل را در اختیار ذی نفعان قرار دهد؟ مدیران تعاونی ها در گناباد چقدر منافع شرکت را بر منافع شخصی ترجیح می دهند؟ و …

جمع بندی

ایجاد شرکت و کسب و کارهای بزرگ مشارکتی لوازم و شرایطی دارند که ما گنابادی های قائل به آنها نیستیم؛ همچون:

• مشارکت پذیری و کار تیمی،
• شفافیت و افشای اطلاعات،
• حسابداری و حسابرسی رسمی،
• تکیه بر رای اکثریت و قبول آن،
• جدایی مالکیت از مدیریت،
• ایجاد مدیریت حرفه ای و تخصصی برای بنگاه ها،
• و ….

تا زمانی که روحیه تعاون و مشاکت و لوازم بعدی آن در ما مردم گناباد شکل نپذیرد ظهور بنگاه های بزرگ گنابادی امری است محال و در محاق شکست!

منبع ارجاعات داخل متن: مصاحبه امام جمعه محترم با سایت گنابادانلاین