بهترین عمل در ماه مبارک رمضان
ورع خود درجاتی دارد و اولین درجه آن که از همه نازلتر است، ورع اهل توبه است که موجب می شود انسان از معصیت پرهیز کرده و توبه کند و به اطاعت روی آورد.
در خطبه شعبانیه بعد از آنکه رسول خدا (صلی الله علیه و آله وسلم) مطالبی مهم در عظمت ماه مبارک رمضان بیان نمودند، فرمودند: خواب روزه دار عبادت است و نفس او تسبیح، هر کس در این ماه شریف یک آیه از قرآن تلاوت نماید برابر است با ختم قرآن در سایر ماه ها، هر کس اخلاق خود را اصلاح و خوب نماید از صراط به راحتی می گذرد … .[۱]
حضرت علی علیه السلام می فرمایند: فَقُمتُ و قُلتُ: یا رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم): ما أفضل الأعمال فى هذا الشهر؟
حضرت علی(علیه السلام) که همه این معارف را از زبان رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) شنیدند، فرمودند: من از بین مردم برخاسته، از پیامبر سؤال کردم بهترین اعمال در این ماه چیست؟
فقال: یا ابالحسن أفضل الأعمال فى هذا الشهر الورعُ عن محارم الله عزّ وجلّ.[۲]
بهترین عمل در این ماه پارسایی و اجتناب از محرّمات خداست. آنچه را که خدا تحریم فرموده، از آنها اجتناب کند و وارسته باشد.
ورع به چه معناست؟
معمولا ورع را به معنای تقوا می دانند اما با نگاه دقیق میان این دو تفاوت است؛ «تقوا» از ماده «وقی» به معناى نگه دارى است و در اصطلاح دین یعنی نفس را کنترل کردن و انجام دادن واجبات و ترک کردن محرّمات.[۳] اما «ورع» درجه بالاترى از تقوا است، چون «ورع»؛ یعنى، علاوه بر انجام واجبات و محرمات، از مکروهات و بلکه از بعضی مباحات هم پرهیز کردن.[۴]
حضرت آیت الله جوادی آملی می فرمایند: ورع خود درجاتی دارد و اولین درجه آن که از همه نازلتر است، ورع اهل توبه است که موجب می شود انسان از معصیت پرهیز کرده و توبه کند و به اطاعت روی آورد.
از این بالاتر ورع اهل صلاح است، که از مشتبهات نیز پرهیز می کنند. رسول گرامی اسلام صلی الله علیه و آله فرمودند: «دعْ ما یریبک إلی ما لایریبک[۵] چیزی که شبهه ناک است و کاری که مشتبه است و حلال بودن آن روشن نیست ترک کنید». غذای شبهه ناک و حرف شبهه ناک را گرچه ظاهراً حلال است، ولی چون حلیتش مشکوک است، ترک کنید. این ورع صالحین است.
از این بالاتر ورع اهل تقوا است؛ که نه تنها از محرّمات و مشتبهات پرهیز دارند بلکه حتی از حلالهایی که انسان را به سوی مشتبه می کشاند، نیز می پرهیزند. گاهی انسان درباره افرادی سخن می گوید ولی کم کم ممکن است سخن منتهی شود به جایی که احتمال هتک حیثیت یا غیبت مؤمنی در آن باشد و در این صورت البته باید آن را ترک کند. یا آن مسائل مالی را که کم کم ممکن است با اشتغال به آن دستش به مال مشتبه آلوده شود، ترک کند. آن حلالی را که احتمال می دهد کم کم پیآمد شبهه ناک داشته باشد نیز ترک کند. این ورع اهل تقوی است.
از این بالاتر ورع صدّیقین است. که از هر چه غیر خداست وارسته اند؛ و از هر چه غیر حق است پرهیز می کنند. اگر قلب جز محبت خدا چیز دیگر نپذیرفت قلب صدیقین است. خدای سبحان فرمود: «ما جَعل اللهُ لِرَجلٍ مِن قَلبینِ فی جَوفه»[۶]. قلب، یعنی همان لطیفه الهی، که در یک انسان دو قلب وجود ندارد. به ما هم آموختند که از خدای سبحان مسئلت کنید که در این قلب جز محبت حق چیزی راه پیدا نکند. «و قلبی بحُبّک مُتیماً[۷] بار الها قلب مرا به محبت و دوستی خود شیدا و بیقرار کن». این تربیت، تربیت صدّیقین است که قلب، از غیر خدا وارسته باشد.[۸]
پی نوشت:
[۱].خطبه ای که رسول خدا (صلی الله علیه و آله)در آخرین جمعه ماه شعبان در عظمت و فضیلت ماه مبارک بیان نمودند.
[۲].عیون اخبار الرضا علیه السلام،شیخ صدوق،ج ۲،ص ۲۶۶.
[۳].مفردات غریب القرآن،راغب اصفهانی،ماده وقی.
[۴].الورع فی الاصل:الکف عن المحارم و التحرج منه.ثم استعیرللکف عن المباح و الحلال.(لسان العرب،ابن منظور،ماده ورع،ج۸،ص ۳۸۸).
[۵].وسائل الشیعه، شیخ حر عاملی،ج ۱۸، ص ۱۲۴.
[۶]. احزاب/۴
[۷].قسمتی از دعای کمیل.
[۸].حکمت عبادات،آیه الله جوادی آملی، ص۱۶۶.