غلبه تشریفات بر معنویت درآیین «چراغ برات»

 چراغ برات، یکی از سنت های دیرینه مردم خراسان است که اواسط ماه شعبان برای زنده نگه داشتن یاد اهل قبور برگزار می‌شود. طبق این سنت، مردم خراسان از جمله گناباد با حضور بر مزار از دست رفتگان خود و خواندن فاتحه و دادن خیرات برای آنان، طلب آمرزش می کنند. این سنت در سال های اخیر با تشریفات و چشم و هم چشمی ها در پذیرایی مهمانان و تفاخر همراه شده ، به طوری که تشریفات جای مسائل معنوی را در این مراسم گرفته است. پخش انواع شیرینی ها و میوه ها همراه با پوشش های نامناسب بانوان، این سنت را بیشتر به مراسم مهمانی تبدیل کرده است. مشکلات بهداشتی ، تکدی گری و دیگر مشکلات اجتماعی نیز بر معضلات این ایام افزوده است.

سنتی که تشریفاتی شد
یکی از شهروندان گناباد در این باره گفت : چراغ برات از آیین ‌های معنوی ماه شعبان در این شهرستان و سنت بسیار قدیمی و اصیل است که در قدیم معنویت بیشتری در مقایسه با امروز داشت. مهدی محمدی افزود: در این روزها کسانی که عزیزی را از دست دادند ، برایش قرآن می خوانند و معتقدند که روح مردگان در این روزها با خواندن دعا شاد می‌شود. وی گفت : در گذشته مردم در آیین چراغ برات بر سر قبر اموات خود ظرف خرما و نقل می گذاشتند تا دیگران فاتحه ای برای آن ها بخوانند ولی اکنون این سنت دیرینه تشریفاتی شده است.

شهروند دیگری گفت : در ایام چراغ برات قبرستان شهر شلوغ می شود چرا که مردم به این سنت اعتقاد بسیار دارند و معتقدند که در روزهای ۱۱تا ۱۳ شعبان روح مردگان شاد می‌شود. عده زیادی هم معتقدند مردگان آرامش قلب به زنده ها هدیه می کنند. نوید نقوی مقدم افزود: سنت چراغ برات در ۳ روز ۱۱، ۱۲ و ۱۳ شعبان برگزار می شود و این روزها به عنوان روزهای برات شهرت دارد. وی افزود : در این ۳ روز کسانی که عزیز خود را از نیمه شعبان سال گذشته تاکنون از دست داده اند، با حضور بر مزار اموات و قرائت قرآن و پخش شیرینی، حلوا و نوعی نان که «روغن جوشی» نام دارد، یاد اموات را گرامی می دارند.

عبرت آموزی انسان ها
امام جمعه گناباد نیز در این باره گفت : زیارت اهل قبور در اسلام توصیه شده است اما مراسم موسوم به چراغ برات ، حدیث و دلیل و مدرک قرآنی ندارد. حجت الاسلام حسن صادقی افزود: قرائت فاتحه و خیرات و صدقات برای اموات ثواب دارد و مردگان از اعمال خیر زنده ها بهره می برند. وی گفت : علاوه برآن ، زیارت اهل قبور موجب عبرت آموزی و توجه انسان به مرگ است. به گفته وی چشم و هم چشمی ها و تفاخر و تکاثرهایی که در این مراسم رواج پیدا کرده، مغایر با فلسفه زیارت اهل قبور است. وی رعایت نشدن مسائل بهداشتی ، خرافات ، رواج تکدی گری، رعایت نکردن عفاف و حجاب و پوشش های نامناسب را از جمله آفت های این مراسم اعلام کرد. حجت الاسلام صادقی افزود:امروزه برخی مردم مراسم سنتی چراغ برات را به یک آیین تشریفاتی و پر زرق و برق و بهانه ای برای نشان دادن تجملات و تمکن مالی خود به دوست و آشنا تبدیل کرده اند که نه فقط باعث آرامش ارواح درگذشتگان نمی شود بلکه از این همه بریز و بپاش به اصطلاح عامیانه تن مردگان در گور نیز می لرزد!

یک استاد حوزه ودانشگاه در این باره گفت:در سوسوی شعله چراغ براتی که خانواده ها برای مردگان روشن می کنند، آه مستمندان و متوفی قرار دارد که چشم انتظار محبت و کارهای خیرخواهانه هستند.

حجت الاسلام جواد علی اکبری افزود: در بین قشرهای مختلف مردم هنوز خانواده هایی هستند که با هزینه کمتر نان های سنتی می‌پزند و آن ها را با خرما بین همه مردم پخش می کنند تا کسانی که از این خوراکی ها تناول می کنند فاتحه ای برای شادی روح درگذشته بخوانند. وی افزود: خانواده ها به جای هزینه های هنگفت و پر کردن شکم عده ای سیر و تنگ نظر، همان مبلغ را خرج تهیه جهیزیه برای زوج های جوان بی بضاعت کنند یا هزینه درمان بیماران مستمند را تقبل و تلاش کنند با خوبی های خود به نیت متوفی از بار گناهان وی بکاهند و روحش را قرین رحمت کنند.

۵ میلیارد هزینه
رئیس مرکز نیکوکاری امام صادق (ع) گناباد مدعی شد: مردم گناباد در روز چراغ برات بیش از ۵ میلیارد ریال هزینه می کنند که با همین رقم می توان ۲۵۰ نوعروس در نوبت دریافت جهیزیه را راهی خانه بخت کرد، بسیاری از منازل غیرمقاوم مددجویان را مقاوم سازی و برخی از نیازهای بیماران صعب العلاج را تامین کرد. رئیس اداره امور مشارکت های مردمی کمیته امداد امام استان گفت: مردم استان خراسان رضوی درروز چراغ برات بیش از ۴۰میلیاردریال هزینه می کنند که دقیقا با این مبلغ می توان ۲ هزار نوعروس تحت حمایت کمیته امداد را به خانه بخت فرستاد و نیازهای ابتدایی ۳۱۰۰ یتیم سطح استان را تامین کرد، بخشی از نیازهای مهم بیماران صعب العلاج را برطرف و مسکن غیرمقاوم مددجویان را تعمیر و مرمت کرد. مجید غلامی تاکید کرد: مردم اطمینان داشته باشند هر میزان کمک و خیراتی که برای روز چراغ برات و شادی روح رفتگان خود در هر زمینه خاص (درمان بیماران،‌ جهیزیه نوعروسان، ایتام، مقاوم سازی مسکن مددجویان و …) به کمیته امداد حضرت امام (ره)بکنند، در همان زمینه هزینه خواهد شد.

خراسان رضوی – مورخ یکشنبه ۱۳۹۴/۰۳/۱۰ شماره انتشار ۱۸۹۸۴