سیر تحول در آموزش و پرورش گناباد

مقارن پایان جنگ جهانی اول  دولت  به ریاست  حسن وثوق الدوله تشکیل گردید و وزارت معارف به نصیرالدوله  سپرده شد.در همین ایام در حالی که مرحوم  میرزا احمدخان سعیدی، عهده دار  معارف خراسان  بودند آقا شیخ محمد علی  صلاحی دیسفانی  معروف به مدیر  در اواخر سال ۱۲۹۷ شمسی مأمور تاسیس دبستان  دولتی و تشکیل اداره معارف در گناباد گردید

مشارالیه در اوائل سال  ۱۲۹۸  رسما مدرسه گناباد را مفتوح کرد و به کمک آقای سیدمحمد معلمباشی شروع به کار کرد. آقای صلاحی ده سال در گناباد بود و سپس راهی بشرویه شد تا مدرسه جدید آنجا را تاسیس کند. پس از آن آقای میرزا محمدخان تاجبخش برای یک سال رئیس مدرسه می شود و به دنبال آن آقای  جمال الدین عقیلی ( معروف به نظام العلماء ) مسئولیت مدرسه را می پذیرد. سپس آقای سید حسن میرافسری بر مسند ریاست می نشیند و در نخستین اقدام در سال ۱۳۱۳ کلاس پنجم و متعاقب آن کلاس ششم ابتدایی را می آورد. در همین زمان است که علی اصغر حکمت  وزیر فرهنگ وقت از گناباد  رد می شود و سری هم به مدرسه می زند وبه  علت رضایت مدال یادبودی به ایشان اهداء می شود. متاسفاته آمار کاملی از دانش آموزان اولیه وجود ندارد ولی می توان گفت بیش از ۳۰ نفر نبوده اند.

به نکته جالبی اشاره کنیم. در نیمه اردیبهشت ۱۳۱۵ در زمان ریاست آقای میرافسری  برای  دانش آموزان  دبستان دولتی  ناصر خسرو  یک اردوی  زیارتی  سیاحتی  به مقصد  کاخک تدارک دیدند. برای این کار از هر دانش آموز  برای هزنیه اردو  ۵ ریال  دریافت نمودند و چون وسیله نقلیه  کم بود  تصمیم گرفتند مسافت ۲۴ کیلومتری  کاخک گناباد را در شب  و پیاده  در  معیت  رئیس و معلمین  پیاده روی نمایند. این تصمیم عملی گردید و صبحگاه به قصبه کاخک رسیدند. دو روز در کاخک  اقامت داشتند و سپس از کاخک با ماشین  کامیونی  که اتفاقا  باری به مقصد  کاخک حمل  نموده بود با دادن  یک ریال  کرایه  به ازاء هر یک نفر به گناباد مراجعت نمودند.

صلاحی اولین معلم گناباد

اسناد نشان می دهد یک عدم پیوستگی  و فاصله بین دانش آموزان  ابتدایی و متوسطه در آن دوره وجود داشته است. بعد از تاسیس  کلاس  ششم دبستان  در سال تحصیلی ۱۳۱۴و ۱۳۱۵ بلافاصله دبیرستان  تاسیس نشد بلکه با چهارسال تاخیر  در سال ۱۳۱۹- ۱۳۲۰  کلاس اول دبیرستان افتتاح شده است. این فاصله  و شکاف  در دوره دبیرستان  نیز به چشم می خورد. زیرا با توجه  به تاریخ  تاسیس  دبیرستان  در سال تحصیلی  مذکور  به نظر میرسد که در سال های  بعد  تعداد دانش آموزان  دبیرستان  تقلیل  یافته  و سرانجام  تعطیل شده است. تا اینکه بعد از آرامش نسبی جنگ جهانی دوم از سال ۱۳۲۴ و ۲۵ به فعالیت خود ادامه داده است.  مدرسه باعث رونق سیستم اداری در گناباد نیز شد بعد از سال ۱۳۱۵ که کلاس ششم در گناباد افتتاح شد دانش آموزان فارغ التحصیل به راحتی جذب سیستم اداری می شدند . این گروه اولین افرادی بودند که طبقه کارمند در گناباد را شکل دادند.

در سال تحصیلی ۱۳۲۰ و ۲۱ که همزمان است با پایان حکومت رضاشاه تعداد مدارس شهرستان به ۱۰ مورد می رسد که دانستن اطلاعات آن بسیار مفید خواهد بود و برای درک دوره بعدی آموزش و پرورش بسیار حائز اهمیت است.

طبق امار ارائه شده  در پایان  دوره اول ۱۳۲۰  در فرهنگ  گناباد  جمعا ۴ نفر دارای دیپلم دانش سرای  مقدماتی بوده اند  که در آن موقع  تحت عنوان دبیر  در کلاس  ۵ و ۶  دبستان و اول دبیرستان  تدریس داشته اند.

قسمتی از پایان نامه دوره کارشناسی  سیدمحمد باقرزاده که در سال ۱۳۷۲ دفاع شده است و به زودی  به صورت کتاب چاپ خواهد شد.