تعزیه هنر قدسی

تماشاگران شکاکی که به دلیل فقدان ایمان نمی تواند از صمیم دل در فاجعه کربلا شرکت کند با حضور خود فضای معنوی نمایش را از بین می برد

–       تعزیه نوعی هنر سنتی خاص شیعیان است که در ایران ، نواحی هم مرز ایران و ترکیه، عرتق و شبه قاره هند و پاکستان اجرا می شودو اگر چه به موضوعات مختلفی می پردازد عمدتا صحنه ها وقایع فاجعه کربلا را ترسیم می کنند.

این قالب هنری بیش از سایر هنرهای اسلامی با تاتر قدسی و مذهبی سایر ادیان و سنت ها وجه اشتراک دارد.  تاتر قدسی با بینش اساطیری که قدرت های الهی در آن تشخیص می یابند و در مقیاس کیهانی ایفای نقش می کنند، ارتباط نزدیک دارد. اما خصیصه انتزاعی اسلام چنین چیزی را نفی می کند و از این رو تاتر در سنت اسلامی هرگز به شکل هنری دینی جلوه نکرده است.

 به هر تقدیر تعزیه به عنوان یک هنرقدسی با ابهت و زیبایی خاص، توسعه یافته و بی آنکه جریی اصلی از مناسک آیین اسلام تلقی گردد بخشی از نیازهای مذهبی شیعیان را برآورده می کند.

 یکی از ویزگی های مهم تعزیه که همیشه باید به خاطر داشت این است که تعزیه صرفا در متن و جایگاه سنتی خویش می تواند حائز اثر و معنا باشد. تماشاگران به اندازه بازیگران در اجرای تعزیه نقش دارند و دو گروه با همه وجود در تکرار وقایع مقدس روی صحنه مشارکت می جویند.  تماشاگران شکاکی که به دلیل فقدان ایمان نمی تواند از صمیم دل در فاجعه کربلا شرکت کند با حضور خود فضای معنوی نمایش را از بین می برد حضور جمعیتی ناهمگون که به این حقایق اعتقادی ندارند به نحو شگفت انگیزی وحدت میان بازیگر و ناظر را که رکن اصلی تعزیه است مخدوش می کند. خدشه انگیزتر از این ناهمگونی حضور کارگردان ها و بازیگران متظاهری است که چنان تز سبت دورافتاده اند تعزیه را صرف سرگرمی می پندارند.ص ۸۳- 

به دلیل سرشت خاص اسلام که بر تنش دراماتیک میان زمین و آسمان یا راه و رسم فداکاری و رستگاری قهرمانانه از طریق میانجیگری الهی مبتنی نیست و نیز به واسطه خصلت غیراسطوره ای آن  هرگز تاتری مقدس و مذهبی به گونه ای که در یونان باستان هند و یا حتی اروپای مسیحی در قرون وسطا وجود دارد در اسلام ظهور و توسعه نیافت. اما به میزانی که عنصر  شعور عاطفی و نمایشی در جهان  بینی اسلامی راه یافت و به جنبه ای از روحانیت اسلامی عمدتا در تشیع بدل شد نوعی تاتر مذهبی موسوم به تعزیه بتدریج شکل گرفت و در ایران دوره صفوی و قاجار و مغول و در هند بعد از دوران سلطه مغول ها ساخته و پرداخته شد. با این همه شکل گیری چنین قالب هنری  که در اسلام از اهمیت دست اول برخوردار نیست و حتی هنر مقدسی هم به حساب نمی آید و اگر دقیق باشیم باید آن را نوعی هنر مذهبی بنامیم.ص ۱۶-

   سید حسین نصر – هنر و معنویت در اسلام