هماهنگی بزرگترین نهادهای فرهنگی شهرستان

با نزدیک شدن ماه رمضان بیش از ۲۰۰ نفر از هیئت امناء مساجد دور هم جمع شدند تا بابررسی آیین های ماه رمضان  آسیب های مراسمات را به حداقل کاهش دهند.

    مسجد مهمترین نهاد دینی است که با خواندن صیغه خواص به مکان مقدسی تبدیل می شود و نشان دهنده الگوی مذهبی مردمی است که خود را تحت پوشش تبلیغات دینی آن قرار می دهد.

امروز رییس ستاد اقامه نماز استان خراسان رضوی به گناباد آمده بود و در جمع ۲۰۰ نفر از اعضا هئیت امنا مساجد سخنرانی کرد. از طرفی حسن سبزه  رییس اداره اوقاف و عباسعلی فاطمی رییس اداره تبلیغات اسلامی به عنوان دوجایگاه مدیریتی مرتبط با مساجد نیز باهئیت امنا گفتگو کردند.

 این جلسه خودمانی بیش از آنکه یک جلسه رسمی باشد  گفتگویی درباره آسیب شناسی مساجد و الگوهای رفتاری مذهبی خادمین مساجد بود که تاثیر گذارترین نهاد در جامعه مدنی ایران است. مخصوصا با ورود به ماه های مذهبی مانند رمضان و محرم و افزایش استقبال مخاطبین شان همیشه تلاشی صورت می گیرد تا برنامه های مسجد روتوش شود و  مسلمین بیشتری را به عنوان عضو دائمی جذب کند.

در این جلسه به نقد سه محور پرداخته شد:

 1-      اصلاح رفتار کارگزاران مسجد با یکدیگر شامل خادم، هیئت امنا، موذن و امام جماعت

 2-       اصلاح رفتار با تیپ های مختلف مخاطبین دائمی مسجد شامل تعامل با بانوان، رفتار صحیح با کودکان، به کارگیری جوانان، چگونگی انجام مستحبات در خلال واجبات

۳-        اصلاح برخورد با دیگر گروهای اجتماعی خارج از مسجد شامل کیفیت صوت اذان، میزان پخش مراسمات برای مخاطب خارج از مسجد، چگونگی جذب مردمی که کمتر به مسجد می ایند، اصلاح مراسمات سوگواری و شادی در مسجد

  این آسیب شناسی که معمولا برای اکثر نهاد های فعال اجتماعی باید انجام گیرد با توجه به رویکرد اخلاقی نهاد مسجد اهمیت دوچندانی می یابد و تغییر یک رفتار که سال ها انجام می شده معمولا با سختی همراه است و علاوه بر  استدلال های منطقی نیاز به تایید مسئله از سوی علمای بزرگ و یافتن نص در قران ومتون روایی دارد.هرسه سخنران با ریز کردن مسئله و اوردن مثال هیئت امنا را برای تغییرات ترغیب می کردند.

 1-     عضو خادمین مسجد بودن در جامعه مذهبی همیشه یک افتخار بوده است و امام جماعت محل محور مسائل مذهبی و گاهی کانون حل اختلافات اجتماعی و خانوادگی افراد می باشد. این مسئله باعث می شود افراد دریک دوره طولانی به عنوان موذن، هئیت امنا و یا خادم مسجد باقی بمانند و حاضر به واگذاری آن نباشند حتی در بسیاری از مناطق این جایگاه ها موروثی شده و چند نسل دریک خانواده می چرخد. حال ممکن است پسر مانند پدر موذنی خوش صدایی نباشد یا وقت کافی برای کارهای مسجد نداشته باشد اما موذن و خادم می ماند تا شان اجتماعی اش باقی بماند و حرمت اجداد محفوظ بماند!

 فاطمی با توجه به این رویکرد به هیئت امنا توصیه می کند: خواهشا موذن های بدصدا اذان نگویند ما سی دی و کاست اذان تهیه کرده ایم و در اختیار این مساجد قرار می دهیم! آنهایی که فرصت ندارد یا توان کار ندارند از هیئت امنا استعفا دهند. حتما یک جوان در هئیت امنا باشد تا کارها را پیگیری کند."  سازمان امور مساجد نوعی مدیرت کلان و در عین حال مدرن تر  برای مساجد ترتیب داده است به طوری که هئیت امناء سه ساله انتخاب می شود و باید به تایید سازمان تبلیغات اسلامی ، امام جماعت و حتی امام جمعه شهرستان برسند.

 فاطمی در ادامه ضرب المثلی رایج بین اهالی مسجد را با لبخندی بیان می کند: " جابجا کردن هئیت امنا مسجد سختر از جابجا کردن ستون مسجد است" او  خواسته جالبی نیز  از  هیئت امنا دارد و می گوید حتی المقدور یک خواهر هم در هئیت امنا باشد تا امور خواهران را پیگیری کند. تفکیک کارها به صورت مسئول فرهنگی ، مسئول مالی،  مسئول تبلیغات و ایجاد حساب بانکی با چند امضا پیشنهاد هایی است که در عین سادگی کمتر مورد توجه هیئت امنا قرار می گیرد.

  یکی از مهمترین درگیری های داخلی مساجد رابطه هیئت امنا با پایگاه بسیج و کانون های  فرهنگی می باشد.  این زیر مجموعه ها بنا به اقتضای خود امور غیر دینی را به درون مسجد می کشند. فعالیت های نظامی، برگزاری کلاس های ورزشی و حتی تاتر و سرود به درون مذهبی ترین مکان شهر به عنوان یک هنجار و درادامه تبدیل آن به یک ارزش به راحتی پذیرفته نمی شود. در این زمینه نیز دعوت به صبر و همکاری بیشتر می شود.

 بسیاری از مردم هستند که رابطه ی نظام مند با مسجد ندارند. بلکه آمدوشد آنها به این مکان در ایام خاص است و یا حضورشان مسئله درجه دوم است همانند شرکت در مراسم سوگواری که ناگزیر در مکان مسجد برپا می باشد. هیئت امنا باید برای این گروه نیز برنامه خاص تعریف کند و  تاثیرات معنوی در کوتاه ترین مدت بر ذهن او ثبت نماید اما این رابطه کوتاه دچار آسیب های بسیاری شده  و نیاز به بازنگری جدی دارد.

  اولین نکته که سبحانی نیا و فاطمی رویش تاکید می کنند. اسراف است. توصیه هایی که بیشتر به الزام شبیه است در رابطه با حذف پارچه نوشته های تسلیت و کوتاه کردن مراسم سوگواری در دو بعد از ظهر و خارج از ساعات اداری.  به نظر می رسد مسجد در این رفتارها بیشتر از اینکه به مردم آموزش  ساده زیستی بدهد خود از  هنجارهای گروه غیر مذهبی تاثیر پذیرفته است که اکنون نیاز به این خانه تکانی رفتاری دیده می شود.  

کاهش قیمت مسکن در اطراف مسجد ناراحتی درونی همه اعضای مراسم است . آنها می دادند که باید تغییری صورت بگیرد. فاطمی می گوید: صدای بلند بلندگو حرام است. ما خود را نباید با عروسی ها مقایسه کنیم اینجا مکان مقدسی است. فقط صدای اذان از بلندگوی بیرون پخش شود و در مراسم سوگواری ده دقیقه بلندگوی بیرون را روشن کنید تا مردم بفهمند و سپس حتما خاموش شود.

   اصلاح الگوها در نهاد های دینی مانند مسجد هم به خاطر بالا بودن سن هیئت امنا و روحیه محافظه کاری شان و هم به دلیل اینکه هر  رفتاری در مسجد شانه به شانه گزاره مذهبی حرکت می کند تغییر آن به کندی صورت می گیرد و نیاز به پیگیری مستمر دارد. چنانکه تغییر لامپهای مسجد از معمولی به کم مصرف آنقدر طولانی شده است که اداره برق نوعی تهدید به کار برده که در صورت عدم تعویض لامپ ها برق مساجد را قطع خواهد کرد! 

 سخنران ها برای تاثیرگذاری بیشتر بر هیئت امنا علاوه بر توصیه هایشان  از عبارت خاصی هم  سود می جویند. آنها حدیث مرتبط می خوانند و فتاوی مراجع را چاپ و توزیع کرده اند. عباراتی مانند" اقای قرائتی اینگونه می گفت، از مرحوم اخوند همدانی نقل می کنند، مردم این دور و زمان فرق می کنند، کسی دیگر حوصله ندارد، به خودتان نگاه نکنید که اینگونه اید و…" همه برای تاثیرگذاری بیشتر بر هیئت امنا بکار می رود تا شاید تغییرات نهادینه شود. 

 ماه رمضان نزدیک است و تکاپوی بهتر شدن و نو بودن در همه مساجد و خادمینش دیده می شود. این هدیه بزرگی است که فقط در اختیار مسجد است که هر سال می خواهد تازه باشد و مومنین را از محرابش به معراج ببرد

 احمد یوسفی مقدم