آنچه از بهلول نمیدانیم

    همانطور که همه همشهریان در جریان هستند قرار است همایشی در سطح ملی برای شخصیت مرحوم بهلول برگزار شود. این همایش با توجه به تیپ شخصیتی ایشان در اجتماع زاویه های قابل تاملی را در نوع کارکرد همایش مشخص کرده است.

.

  اصولا نخبگان در تعامل با توده مردم در دو سطح قرار می گیرند .گروهی با تکیه بر جنبه نخبه بودن شان و تخصصی در امر خاص از فضای روزمره جامعه فاصله می گیرند و احترام توده به سوی آنها همراه با نوعی ابهام است به این معنا که مردم زیاد آنها را نمی شناسند وفقط بر بزرگی آنها واقف هستند پس آنها را تکریم می کنند . گروه دوم در طیف نخبگان همچون موم در دستان مردم می آیند و گاهی نخبه بودشان در همین اختلاط است. مردم در شناخت آنها چندان بیمناک نیستند و براحتی تصوری ذهنی از میزان نخبگی و سطح مقام فرد مورد نظر در  اندیشه مردم ثبت می شود.

در بزرگداشت ها و مراسماتی که برای تبیین جایگاه نخبه ها برگزار می شود این دو گونه شخصیت شناسی  در  تعیین رهیافت بسیار اهمیت خواهد داشت.به عبارتی شکل گیری معنا با وجود مصداق خارجی به راحتی شکل می گیرد.

 برای روشن تر شدن موضوع مثالی می زنیم. مرحوم بهلول به عنوان یک نخبه اجتماعی جزو رویکرد دوم قرار می گیرد. ایشان به علت های مختلف از جمله بعد تبلیغی شان زیاد با توده در ارتباط بوده است هم با طیف های مختلف مردم و هم در سطح گسترده ای از مردم نشست و برخاست داشته و ارتباط برقرار می نموده است. چنانکه اکنون بسیاری از ایرانیان و حتی مسلمانان دیگر کشورها او را می شناسند. ایشان را از نزدیک دیده یا سخنرانی شان را شنیده اند. در مقابل نخبگان دیگری معاصر ایشان مانند نواب صفوی به عنوان مبارز یا آیت الله جعفری را به عنوان عالم  در نظر بگیرید. این بزرگان بنا به تخصص و رویکرد اجتماعی شان با توده مردم ارتباط متصل نداشته اند و مردم از ثمرات و نتایج کارهایشان بهره می برده اند و اگر شهرت بسیاری در جامعه ما دارند نه بخاطر نوع خدمتشان بلکه همت رسانه ها و مراسمات بزرگداشت بوده است و آنچه مردم نیز از اینها میدانند کلیات مبهم است.

مسئولین همایش بهلول شگفتی روزگار نیز در اولین مرحله هر جایی می رفتند و با هر مسئولی سخن می گفتند طرف مقابل  ابراز ارادت به شخصیت بهلول می کرد و تحلیل خود را از شخصیت او بیان می نمود و قول همکاری می داد.

اما سختی کار همایش از همین جا آغاز می شود. نخبگان گروه دوم که با توده سر و کار زیاد دارند ناخداگاه تصوری از خود بر ذهن مخاطب حک می کنند که مخاطب را ارضا کرده و نیاز او برای شناخت بیشتر نخبه کند می کنند اما نخبگان گروه اول همچون شخصیت پشت ابر هستند که مردم  برای فهم آنها احساس نیاز به اطلاعات بیشتری می کنند.

  به تصور خودمان از مرحوم بهلول  توجه کنیم. اکثر مردم گمان می کنند بهلول را خوب می شناسند.در تعریف  او  را روحانی عارف و ساده زیستی می دانند که غذای ساده می خورد لباس ساده تر می پوشید و رهبر قیام مسجد گوهرشاد بود. عمرش نیز حدود یک قرن است و همیشه هم سفر می کرده است. ممکن است هر شهروند  خود نیز چند خاطره از او داشته باشد و چندبار در سخنرانی هایش شرکت کرده باشد و اگر خیلی علاقمند بوده کتاب خاطرات سیاسی بهلول را خوانده باشد.

 همین اطلاعات باعث می شود فرد با قاطعیت تعریف و قضاوت خود را از ایشان بنماید و نیاز بیشتر به دانستن درباره بهلول در خود نبیند. ولی باید بدانیم اطلاعات ما درباره ایشان بسیار اندک است و آنچه میدانیم نسبت به آنچه نمی دانیم نسبت قطره به دریاست. مرحوم بهلول چون خود را بیش از هرچیز مبلغ دین میدانست. او به فتوای مرجع بزرگ سیدابوالحسن اصفهانی از جمع بزرگان علمی جدا شد  و برای حفظ دین به میانه مردم آمد مجبور بود خود را کوچک نشان بدهد تا در دید فهم مخاطب قرار بگیرد. مبلغین همیشه به مخاطب روبرویشان نگاه می کنند و کلام و رفتاری مناسب او بروز می دهند.

 اما در مقابل نخبه های علمی یا مبارزاتی مانند نواب صفوی یا محمدتقی جعفری بنا به وظیفه  تخصصی عمل می کنند و برای فهم آنها باید مخاطب بزرگ شود و آنها همچنان در پارادایم خود رفتار می کنند. سخنرانی های استاد جعفری را هر کس نمی فهمد و زندگی چریکی و پنهان نواب صفوی را خیلی ها نمی پسندند.

ما باید بدانیم بهلول که اینگونه ساده در پوشش و رفتار دیده می شد در هیچ قالبی نمی گنجید او گاهی یک انقلابی و شورشی تمام عیار و گاهی مردی آرام و همچون موم در دست بود. بهلول در ابتدا رهبر یک قیام بزرگ بود سپس در افغانستان معلم و استاد کار فرهنگی شد. سواد می آموخت و اختلافات مردم را حل و فصل می کرد. با ورود به مصر قالب کارش نیز تغییر کرد دو سال در آنجا در اوج قدرت جمال عبدالناصر با اسراییل مبارزه می کرد و بر کرسی استادی الازهر مصر نیز نشست.

 عراق نیز او را یک مبارز یافت. نجف کربلا و رادیو بغداد پایگاه های فعالیتش بو