احوال ناخوش قنات ها

حدود ۸ روز است که قنات جویمند به علت نا معلوم مسدود است و تلاش مولفین نتوانسته است مشکل را حل کند و کشاورزان را آسوده خاطر سازد

 
دیروز مطلع شدیم قنات اصلی شهر گناباد معروف به قنات ده یا جویمند چند روز است مسدود شده و کشاورزان در این مدت شدیدا پیگیر راه حلی برای مشکل هستند.
یکی از مولفین به خبرنگار ما گفت : با پیش آمدن مشکل ابتدا به اداره جهاد کشاورزی مراجعه کردیم اهمیت ندادند و گفتند ما اولویت های واجب تری هم داریم . به ستاد حوادث غیر مترقبه هم گزارش دادیم. آنها هم گفتند خود شما باید کاری بکنید بودجه ای بدیم منظور نداریم.  امروزبه شخص فرماندار گفتیم ایشان اظهار بی اطلاعی کرد و گفت این خبر را از زبان شما می شنوم در صورتی که چهار روز است ما به ستاد حوادث که در فرمانداری مستقر است اطلاع داده ایم."

به محل یکی از چاه ها به عمق ۴۰ متر در ۵ کیلومتری جاده گناباد – کاخک می رویم . دو مقنی با یک حلقه چرخ به درون چاه رفته اند.
باقر زاده یکی دیگر از مولفین می گوید هنوز علت اصلی بند شدن آب معلوم نیست و این اولین حلقه است که مشغول بررسی هستیم. هم اکنون چند لاستیک ماشین و شاخه درخت  از درون چاه خارج کرده ایم . او معتقد است این کار عمدی بوده است. وی می گوید ترس ما از آن است که بند شدن آب به لایه های بالایی نیز آسیب زده و ریزش سقف چاه ها شده باشد.

مهندس دانا مشاور پژوهش و کشاورزی دکتر مهدیزاده که در محل حاضر بود در این باره گفت: متاسفانه اداره جهاد و ستاد حوادث غیر مترقبه هیچ اقدامی در لحظات اولیه انجام نداده است. از طرفی همانطور که می بینید یک چرخ بیشتر در اینجا وجود ندارد یعنی سازمان های مرتبط امکانات لازم برای پشتیبانی ندارند.نه ماشین های مکانیکی و نه وسایل اولیه مانند طناب و چرخ چاه.
وی افزود با پیگیری هایی که شد از چهار روز قبل به همت خود عمده مالکان کار در حال انجام است.

لحظاتی در کنار مولفین و مغنی ها بودیم که گروهی از مسئولین از ستاد حوادث و جهاد آمدند و مشکل را جویا شدند!
گروهی از مولفین با بازدید از چاه های بعدی حدس زدند که ریزش چاه بعدی علت اصلی خواهد بود. ناچار همه امکانات در عقب وانت سوار و به سوی حلقه چاه بعدی رفتیم.
یکی از مشکلات عمده دیگر عدم شناسنامه برای حلقه چاه ها است. به طوری که یافتن چاه ها و دانستن عمق و ویژگی هرکدام تقریبا غیر ممکن شده و به جز افراد معدود و سن بالا کسی جزییات کار را نمیدانند. به طور مثال برای همین مشکل چند ساعت جستجو شده و بالاخره با آورد یکی از پیران کشاورز مسیر پبدا شده است.

سروری یکی دیگر از افرادی که در محل حاضر بود گفت اولویت باید همین مسئله شناسنامه دارکردن و نصب شاخص برای چاه ها باشد. اگر زمستان بود معلوم نبود چه باید می کردیم و چطور محل را پیدا می شد.
 او هم چنین به خبرنگار ما گفت هیچ بودجه هنوز برای این کار داده نشده است. در مواقع اضطراری طبیعی است که باید مبلغی به عنوان وام داده شود تا ما بعدا از مالکین جمع آوری کنیم. الان ۸ روز است کشاورزان ما آب ندارند و بسیاری از محصولات آسیب دیده است.

لازم به ذکر است این قنات بر مدار ۱۸ است که ۶ شبانه روز آن از آستان قدس می باشد وما بقی از چند عمده مالک و بیش از دو هزار خرده مالک است.
به خاطر جمعیت زیاد شهرنشین و کاهش کشاورز رابطه مستقیم مردم با قنات هر روز در حال کاهش است. از سوی دیگر بسیاری از مالکین نیز به مسائل قنات بی توجه شده اند. به طور مثال مقنی های فعال اکنون سن بالایی دارند و نسل جوانی که جایگزین آنها شوند و این کار مشکل را بر دوش بگیرند دیگر وجود ندارد.
بنابراین اگر دولت ده ها میلیون نیز بودجه خرج کند ولی کارشناس  و متخصص قنات وجود نداشته باشد کار به جایی نخواهد رسید و ناگزیر همه رو به چاه های عمیق خواهند آورند.
شکی نیست تمدن کویری ایران با قنات استوار گشته است و با نابودی و خشکی قنات ها  شهری باقی نخواهد ماند و چاه ها هرگز جایگزین مناسبی برای قنات نخواهد بود. و با روند پیش رو نابودی این تمدن امر دیر هنگامی به نظر نمی رسد.
از طرفی قنات های ما با مشکلات دیگری مانند خرده مالکی و تقسیمات غیرقابل کنترل مالکیت آب و هدر شدن آب قنوات در زمستان نیز روبرو است .

منتظر گزارش های بعدی ما باشید.

…

چراغ  کاربیتی که در اعماق چاه هم روشن می ماند.

به شعله کوچک آن دقت کنید

آخرین نسل  مقنی ها