تئوری بازی ها، نظریه انتخابات

 انتخابات یک بازی است. یک بازی بین مردم گروه ها و کاندیداها. اما آیا این بازی یک بازی برد- باخت است.

هر بازی را می توان از لحاظ برد و باخت مورد بررسی قرار داد. همه بازی ها لزوما دارای یک طرف برده و یک طرف باخته نیستند. در یک بازی ممکن است هر دو طرف بازنده رقابت باشند و همین طور هر دو برنده گردند!؟

انتخابات یک بازی است. یک بازی که هر یک از بازیگران آن راهبردی مشخص برای پیروزی را دنبال می نمایند.
بازیگران این بازی کاندیدا ها هستند.یعنی رقبای همدیگر برای برد می باشند. اما با نگاهی دقیقتر مردم نیز به عنوان یک طرف بازی وارد میدان می شوند. همچنین می توان با ریز بینی گروه های طرفدار و جناح های فعال را نیز از کاندیدا ها و مردم جدا نمود و یک رقیب مستقل در بازی بشمار آورد.

برد در این بازی چگونه تعریف می شود؟ از نگاه کاندیدا ها پیروزی در انتخابات و از نگاه مردم داشتن نماینده ای که پاسخگوی نیاز ها و درخواست های آنها باشد.
گروه های طرفدار نیز برد را رسیدن به منافع و اهداف خود می دانند و عموما شخص مورد حمایت در این بین برای آنها اصالت ندارد بلکه عملکرد بعدی وی باعث برد آنها می شود. تفاوت مردم و این گروه ها در اینجا تفاوت در اهدافی است که دنبال می نمایند و ممکن است یکسان نباشد. گاه با نگاه به عمق افکار گروه ها بین آنها و مردم تضاد هدف آشکار می شود.

کاندیدا ها نیز می توانند هدفی جزء پیروزی در رقابت را به عنوان برد خویش انتخاب نمایند. همچون صِرفِ مطرح کردن نظرات و تفکرات خویش و یا رسیدن به جایگاه و مقامی در بعد از انتخابات.

اما انتخابات یک بازی برد و باخت است؟ یا یک بازی برد- برد یا حتی یک بازی باخت- باخت!
ساده ترین نوع برخورد، دید برد‌‌- باخت است. یک کاندیدا پیروز انتخابات شده و دیگران در این رقابت شکست می خورند. و گروه های طرفدار نیز به همین طور. اما مردم چه؟ براحتی آشکار نمی شود. در صورتی مردم در این بین برنده اند که کاندیدای پیروز، اصلح و تواناترین بر وظیفه نمایندگی باشد و گرنه باید مردم را نیز به جمع باخته ها اضافه نمود.

با دیدی عمیق تر به انتخابات می بینیم که این بازی نتایج دیگری نیز می تواند  داشته باشد.
فکر کنید که گروهی برای رسیدن به اهداف شخصی خویش فردی را به عنوان کاندیدای خود برگزیند و وی را ترغیب به این امر نماید. این فرد نه بدلیل توانایی و صلاحیت بلکه به دلیل داشتنِ قدرتِ رساندن این افراد به اهدافشان انتخاب شده است. در نهایت با پیروزی این فرد بقیه کاندیدا های توانا شکست خورده اند. مردم نیز شکست خورده اند. و خود کاندیدای پیروز نیز شکست خورده است چون مطمئنا در ادامه کار نمایندگی عدم کفایتش گریبانگیر وی خواهد گردید. و در نتیجه انتخابات یک بازی باخت- باخت برای همه طرف ها خواهد بود!

و یا فکر کنید که مردم و گروه ها به کاندیدای اصلح و پر توان رای داده اند. بهترین فرد به عنوان نماینده انتخاب شده و وی طرف برده این رقابت است. مردم نیز برده اند. چون جامعه به سمت اهداف و نیاز های خود حرکت خواهد کرد. گروه ها نیز برده اند زیرا نماینده به خواسته های مشروع همگی حتی گروه های مخالف توجه خواهد کرد و ضمنا در رفع این نیاز ها توانا است. دیگر کاندیدا ها نیز برنده اند زیرا به عنوان نمایندگی که ممکن است توانایی آن را نداشته اند انتخاب نشده اند و مطمئنا جایگاه و مقام مناسب برای خدمت رسانی خود را پیدا خواهند نمود.

باید در این بازی مسیری و راهبردی را انتخاب نمود که در پایان  جمع جبری مطلوبیت (برد) در بین رقبا حداکثر باشد. در وهله اول مردم به بیشترین حد ممکن مطلوبیت برسند . و در وهله دوم برای بیشتر گروه ها نیز مطلوبیت کافی بدست آید.
در بین بخش ها و طبقات مردم نیز باید توجه داشت که تمامی افراد مردم از طبقات و مناطق مختلف سهمی متناسب از برد و موفقیت را داشته باشند. در غیر این صورت موفقیت منطقه ای خاص یا طبقه ای خاص به تنهایی ، متزلزل و ناپایدار و دچار تنش های بزرگ اجتماعی خواهد بود.

نقش نخبگان یک جامعه به عنوان افرادی که مردم از آنها تبعیت می نمایند در این بین بسیار مهم است. نخبگان در قالب همین گروه های طرفدار قرار می گیرند که رای مردم را جهت دهی می کنند. اگر این نخبگان با غرض ورزی وارد این میدان گردند یا منافع شخصی را دنبال نمایند یا منافع و ملاک های مطلوبیت عمومی را به اشتباه تشخیص دهند در واقع این بازی را از برد- برد به ورطه باخت- باخت خواهند کشاند. و باعث یک شکست اجتماعی خواهند شد.

در نظام مبتنی بر اسلام نیز انتخابات یک رقابت و یک بازی است اما بازی با نتیجه برد – برد. زیرا نمی توان برای پیروزی هر راهکاری را استفاده نمود، اغراض شخصی و گروهی را در برابر اهداف اجتماعی و ارزشی قرار داد، رقیب را تضعیف و تخریب کرد و حقیقت را پوشاند.

بر اساس تئوری بازی ها نباید به کاندیدایی که پیروزی در رقابت انتخاباتی تنها هدف وی است و برای رسیدن به آن دست به هر عملی می زند رای داد. زیرا وی برای رسیدن به این هدف ممکن است راضی به پایین آوردن حد مطلوبیت و برد عمومی جامعه شود. یعنی همان نتیجه نهایی باخت – باخت