خطرات وعواقب ریست محیطی الودگی آبهای گناباد

خطرات وعواقب ریست محیطی الودگی آبهای گناباد
ضرورت تجدید نظر در مدیریت حفاظت ،توزیع وبهره برداری آبهای گناباد

بنام خدا با توجه به اینکه شهرستان گناباد درمنطقه خشک واقع گردیده است منابع آب سنتی (قنوات ) نه تنهاعامل اصلی وجود وبقای این شهر برای قرنها بوده است بلکه سندی گویا وبه یاد ماندنی از هوش وذکاوت، تعهد وتمدن مردم این دیار میباشد. این قنوات نه تنها یادگار اجدادی ما بلکه سرمایه های گرانمایه نسلهای آینده این خطه محسوب می شود. چهار منبع مورد مطالعه ومیزان آبدهی شماره نام منبع مقدار خروج لیتربرثانیه سالانه (مترمکعب) ۱ قنات قصبه ۱۵۰لیتر برثانیه ۲ قنات علی آباد ۶۰لیتربرثانیه ۳ گدام (بیلند) ۴۰لیتر برثانیه ۴ آبشار کاخک افزایش جمعیت ، گسترش شهرنشینی ،صنعت وکشاورزی وافزایش برای تقاضای آب ،خشکسالی های سالهای کذشته،تغییرات جهانی آب وهوا وپیش بینی کاهش نزولات جوی در طی سالهای آینده در این منطفه طی سالهای ۲۰۱۵-۲۰۰۵ تهدید بالقوه برای این منطقه محسوب می گردد. با توجه به توفیقی که جهت اقامت چند روزه در ایام تعطیلات سال جدید شامل اینجانب گردید متاسفانه وضعیت آبهای جاری گناباد(علی آباد۶۰لیتر برثانیه،قصبه۱۵۰لیتر برثانیه ،گدام ۴۰لیتربرثانیه ،ابشار کاخک )برای سالهای آینده ار نظر زیست محیطی وبهداشت عمومی بسیارخطرناک دیدم . سه منبع اول وتا حدودی ابشار کاخک جز منابع آب تجدید پذیر(Rechargeable Water Resources) به حساب می آیندکه با توجه به موقعیت جغرافیای واکوسیستمی گناباد ارزشهای بالا وحیاتی وبی بدیل را دارا میباشند اما با توجه افزایش جمعیت ، گسترش شهرنشینی ،صنعت وکشاورزی وماشینیسم ،افزایش برای تقاضای آب در سالهای آینده تفییر در مدیریت حفاظت ،کاربری (بهره برداری) وبهره وری بمنظور حفاظت از سرمایه های گرانقدر وپاسخ به نیاز های نسلهای اینده ضروری است . متاسفانه توزیع وبهره برداری سنتی آب درگناباد آب را در معرض انواع آلودگی میکروبی،شیمیایی وفیزیکی قرار داده است . معابر،منازل،باغات ،مراکز تجاری، کارگاه های فنی ،تعمیرگاه ،باطریسازی، ایستگاه های سوخت ،مراکز درمانی ،رستورانها ،فراورده های گوشتی ولبنی هرروز مقادیر زیادی پسمانده وانواع ضایعات را وارد آبهای موجود می نمایند واین اضافه بر انواع آلودگی ها اولیه ناشی ار تفوذ فا ضلابهای انسانی ،صنعتی بعلت عدم رعایت حریمهای حفاظتی میباشد. این حقیقت که با توجه به توسعه شبکه لوله کشی آب اکثریت ساکنان گناباد وروستاهای حومه کمتر ازآبهای جاری بمنظور آشامیدن استفاده میکنند نباید ما را از عواقب تهدیدات زیست محیطی امروز وفجایع فردا غافل نماید. شوینده ها(شستن البسه،ملحفه ،قالی ،ظروف اشپزخانه )،بنزین ،گاروئیل،نفت ،روغن ،روغن ترمز(شستن ماشینهای سبک وسنگین وموتورسیکلیت)،(فلزات سنگین سرب،قلع،کادمیم،آرسنییک،جیوه(زباله های خانگی وتجاری ،تعمیرگاههای صوتی وتصویری وکارگاههای فنی)،کودهای شیمیایی، سموم نباتی ،رنگهای ساختمانی ،علف کشها، حلالهای شیمیایی از شایعترین وخطرناکترین آلوده کننده های شیمیایی که هر روزه به این ابها وارد می شوند . اکثر بیماریهای مزمن ومرگبار امروز ناشی از استرسها ،آلودگی های زیست محیطی آب ،هوا وخاک است . لذا چنانجه اقدام عاجلی در جهت تقییر وضعیت موچود صورت نپذیرد منابعآ ابی کناباد در سالهای نه چندان دور فاضلابهای زلالی که دارای انواع الودگی بیولوژیکی وشیمیایی خواهد بود. آبهای موجود به علت ادامه توزیع و بهره برداری سنتی وفشار روز افزون نقوذ الایندهای مختلف دارای الودگی شدید وخطرناک از جنبه زیست محیطی است که با توجه به فشار بالا، پیچیدگی وتنوع آلاینده ها موجب بر هم خوردن تعادل ظرفیتهای تصفیه طبیعی میگردد اکثر آلاینده های شیمیایی غیر قابل تجزیه (Non-biodegradable) میباشند وبصورت تجمعی (Accumulated) در منابع طبیعی آب،خاک ،وهوا بطور پایدارباقی مانده وارد چرخه اکوسیستم گردیده که اثرات آن می تواند برای چندین نسل آسیب زا بوده وعواقب زیست محیطی اقتصادی، اجتماعی سنگینی را برای منطقه وساکنان آن باشد. در زمانی که بعلت تقییر کیقیت آبهای(شوری وتلخی) شهرهای مجاور (روستاهای فردوس وبیرجند) اقدام به نصب تجهیزات آب شیرین کن ۵۰-۱۰۰متر مکعب با هزینه های بسیار گران نموده اند هدر دادن آبها موجود جفایی نابخشودنی به نسل کنونی وآینده خواهد بود. آلاینده های شیمیایی اغلب غیر قابل تجزیه(Non-biodegradable) میباشند وبصورت تجمعی Accumulated) در منابع طبیعی آب،خاک ،گیاهان بطور پایدارباقی مانده وارد چرخه اکوسیستم گردیده ودر علظتهای بسیار پایین ppm,pbb* دارای خواص سمی وبیماریزایی ،اختلات گوارشی بیماریهای کبدی، خونی، اختلات زاد ولدی ،عقب ماندگی ذهنی ، سرطان که اثرات آن می تواند برای چندین نسل آسیب زا باشد. ورود این مواد بداخل آب بسیار آسان وسریع اما حذف همین مواد از داخل آب بسیار مشکل وپرهزینه ،زمانبر وبخاطر نیاز به تجهیزات پیچیده اغلب غیر ممکن میباشد. کم آبی پدیده جهانی ناشی از گرم شدن زمین وتغییرات جوی است . امروزه کم آبیWater scarcity ناشی از گرم شدن زمین وتفییرات چوی پدیده چهانی است و حتی کشورهای چون استرالیا وآمریکا را تحت الشعاع قرار داده است وچهت مقابله با کم آبی برنامه ریزی فراوانی را ازجمله صرفه جوی
ی در آب( تغییر الگوهای مصرف درکشاورزی وصنعت) ،بازیافت آب مجدد آب جهت صنعت ،کشاورزی وفضای سبز ، بکارگیری فن آوریهای پیشرفته وگرانقیمت جهت تصفیه آب دریا ها واقیانوسها (آب شیرین کنها ) گوشه ای از این فعالیتهاست. طبق بررسیهای جهانی پدیده کم آبی در منطقه خاورمیانه دز سالهای آینده تداوم وتشدید خواهد شد لذا ضمن امید به رحمت واسع الهی میبایست ضمن پاسداری از نعمات ورحمتهای الهی ، با برنامه ریزی وپیش بینی با چالشهای آینده برخورد نماییم. حقاظت ازمنابع موجود میبایست با فرهنگ سازی در بین عامه مردم ، آموزش همگانی بویژه خردسالان ،وکودکان ،وضع قوانین ومقررات حفاظتی واعمال دقیق ، حمایت از تشکیل وتوسعه سازمانهای غیر دولتی مدافع محیط زیست و سازمانهای پژوهشی وتحقیقاتی نهادینه گردد. میباست از بحرانها زیست محیطی کلان شهر بزرگ تجربه اندوخت واز تسری آن به شهرهای کوچک جلوگیری نمود. فروردین ۸۶

محمد مجتبایی