گناباد در نگاه استاد

 این روزها همه از استاد باستانی پاریزی می گویند. مردی که درباره گناباد و قنات و کویر در کتاب هایش بسیار گفته است. به خواندنش می ارزد

استاد ابراهیم باستانی پاریزی را با کتاب فارسی دبیرستان شناخته ایم .یادتان هست از پاریز  تا پاریس !

ایشان استاد تاریخ است و فرزند کرمان و شیفته کویر و فرهنگ آن. استاد کتابی دارد به نام حماسه کویر که در آن به بررسی فرهنگ روستا به عنوان عامل مهم تمدنی در ایران می پردازد.

سه سال قبل به دفتر کارش در دانشگاه تهران رفتیم. از او خواستیم که اجازه دهد درباره قنات و کویر  مصاحبه ای برای سایت گناباد انجام دهیم. موافقت کرد و شماره منزلش را هم داد. اما ما کاهلی کردیم و نرفتیم و خوب مسلم است که حال پشیمان باشیم. ولی علی الحساب از کتاب زیبایشان ” حماسه کویر ” بندهایی انتخاب کرده ایم مرتبط با کویر ، گناباد و قنات . که  برای آشنایی شما با فضای فکری استاد در اینجا می آوریم

 … از جمله بدی های تمدن امروز این است که اندیشه را از انسان می گیرد. در صورتی که کویر بی پایان، جای بسیار مناسبی برای اندیشه است وانسان می تواند در باره خود و دیگران به اندیشه بپردازد- اندیشه ای که موریانه و زنگ در آن راهی ندارد و دزدان در آن رخنه نتوانند کرد

****

  و شاید بزرگترین سرمشق یک کویر نشین همان گیاه کویری است و چلپاسه ، گیاه و حیوانی که با یک قطره آب ته زمین، یا شبنم صبحگاهی خارهای بیابان حیاط را در این سرزمینها حفظ می کند..

 ****

تا روزی که شما آنقدر قدرت نداشته باشید که بتوانید ابرهای مدیترانه را از روی کویر گناباد و طبس عبور دهید و آن ها را مجبور کنید که آن خاک تشنه را سیراب کنند. یعنی تا وقتی که «صاحب باد» و «مالک ابر» نشده اید. هیچ راهی ندارید جز این که این خاک ها را با قناتی مثل «جویمند» سیراب کنید.

*****

فی المثل اگر قبول کنیم که کلمه بیدخت منتسب به فرشته آناهیتا و مربوط به روزگار ناهید پرستی در ایران یعنی پیش از زمان زرتشت یا لااقل اسلام باشد و گمان کنیم که قنات بیدخت را به احترام این فرشته آب و باران نام گذاشته باشند. حداقل دو سه هزار سال از عمر آن می گذرد. این قنات بیدخت همین روزها حدود یک سنگ و نیم آب دارد  یعنی در هر ثانیه حدود پانزده لیتر و اگر سه هزار سال این قنات آب داده باشد عددی با رقم ۱۵ که یازده صفر در جلو آن باشد یعنی قریب یک ونیم ترلیون لیتر آب در دشت های گناباد پراکنده است.

****

امروز بسیار سخت است که باور کنیم شاه عباس چون از طریق بیابان های نائین، طبس، خور ( فردوس، گناباد، کاشمر) به مشهد پیاده می رفت در سایه درختان بیابان می آرمید و هم او بود که دستور داد اگر کسی یکی از این درخت های کویری را ببرد یا از ریشه در آورد او را اعدام کنند. او درست فهمیده بود که درخت کویر جان هزاران تن را نجات داده است.

*****

 حقیقت این است که اگر شعله کوتاه و آفتاب لبه بام فرهنگ هم مانده باشد هنوز در همان روستاها و دهات است وگرنه شهرهای سینما باره و سمینار زده ای ما چه سوغاتی دارند که به عنوان توسعه آن را به ” رشناوند  یا  بی مرغ” گناباد ببرند وفی المثل زنان سوارکار و تیرانداز از آن قریه را که چند روز اول بهار را بر آن ده حاکم مطلق می شوند و. بر مردان حکم می رانند با آن اشنا کنند؟