گناه گذشته در گناباد

 چشمم که به سر در سینما می افتد ذوق می کنم، گذشته ی اصغر فرهادی را اکران کرده است، خوشحال می شوم هر امکاناتی اگر توی گناباد نداریم لااقل سینمای خوبی داریم و فیلم هایش بروزترین های روز سینمای ایران. حتمن باید بروم و فیلم را توی سینما ببینم، برنامه ریزی می کنم روز بعد دوباره از جلو سینما رد می شوم دوباره چشمم به سر در می افتد اما تابلو خالیست.

چند تایی سوال توی ذهنم می آید که جواب هایش دیگر تقریبا دارد برایم عادی می شود این چیزها در سینمای ما تازگی ندارد، ناخودآگاه باور می کنم که اکران گذشته همان یک روز بود و من از دیدنش در سینما جا ماندم.
سرنوشتی که آخرین بار نسیب گشت ارشاد شد. یک لحظه تصمیم می گیرم پیگیری کنم اما نمی کنم و در روزمرگی هایم گم می شود و تا اینکه یادداشت یک کاربر توی سایت خوشحالم می کند، اکران گذشته در سینما ادامه دارد اما گویا پوشش بازیگر خارجی فیلم در عکس روی بنر باعث شده ارشاد گناباد مانع نسب بنر گذشته به سر در سینمای گناباد باشد.
به هر حال فرصت را از دست نمی دهم و خانواده ام با من همراه می شوند، تا بعد از افطار به سینما می رویم بنر فیلم در ورودی داخلی سینما روی نرده ها نصب شده است.
سردی کولرهای سینما در گرمایی که حالا شب ها هم فقط کمی کمتر می شود آدم را حال می آورد، تعداد آدم های توی سینما را می شد شمرد شاید به زحمت به ۱۰ برسد، با آنکه پنجشنبه شب است و بهترین روز برای سینما رفتن (و این هم برای آدم هایی که می گویند جایی برای رفتن و گشتن در گناباد نیست).
فیلم شروع شده است و ما چند دقیقه ای دیر رسیده ایم داستان احمد است مردی ایرانی که به فرانسه رفته تا به طور رسمی از همسرش مارین که ۴ سال پیش او را ترک کرده جدا بشود، فضاهای فیلم، خیابانها، کوچه ها، اتومبیل زن و خانه ای که در آن زندگی می کند هیچ کدام خاص نیست و ربطی به تصورات ما از فرانسه و شهرهایی مدرن با امکانات آنچنانی که به محض شنیدن نام یک کشور اروپایی با سابقه ای طولانی مدت که شیک بودن و مدرن بودن جزیی جدایی ناپذیر از فرانسوی بودن است ندارد و با توجه به آب و هوایی که در فیلم می بینی ناخودآگاه مرا یاد خانه های معمولی شمال کشور می اندازد.
احمد که نقشش را علی مصفا بازی می کند تسلط حسادت انگیزی به زبان فرانسه دارد و تصور می کنم اکران فیلم به زبان اصلی(فرانسه) با زیر نویس یکی از شاخص هایی باشد که آدم را جذب می کند، قبلن بارها در مورد رمانتیک بودن و خاص بودن زبان فرانسه شنیده بودم اما دیدن فیلم به این زبان در سینمایی مجهز شنیدنم را به دیدن مبدل می کند.
احمد علی رقم میلش که می خواسته به هتل برود به خانه همسر سابقش می رود ۳ بچه همراه مارین توی خانه زندگی می کند ۲ دختر که فرزندان مارین هستند و پدرشان قبل از احمد همسرش بوده است و یک پسر به نام فواد که معلوم می شود پسر مردیست که حالا با مارین زندگی می کند و قرار است بعد از طلاق رسمی از احمد همسرش شود.
نکته اصلی فیلم که علت استفاده از یک محیط غیر ایرانی و بازیگران غیر ایرانی را روشن می کند، هر چه باشد چنین چیزی در ایران جزء محالاتی است که هرگز اتفاق نمی افتد!!
از آن دسته محالاتی که آنقدر غیر ممکن است که اگر هم در فیلم ها هم به آن پرداخته شود مانند چیزی که در فیلم خصوصی اتفاق افتاد اکران فیلم را بطور کلی به خطر می اندازد.
گذشته نیز مانند جدایی نادر از سیمین به اخلاقیات می پردازد یک حرف ساده و یا اتفاق ساده که زندگی و رابطه مارین و سمیر (مردی که قرار است با او ازداج کند) را تحت تاثیر خودش قرار می دهد.
خودکشی یک زن که دلیلش تا آخر فیلم مشخص نمی شود و عشقی که بودن یا نبودنش به مخاطب واگذار می شود.
موضوع اصلی گذشته عشق و اخلاق است و پایانش به عهده بیننده.
شاید سوالهای مکرر پسرم و خستگی اش اصلی ترین دلیلی باشد که باعث شد نتوانم آنچنان که باید فیلم را ببینم و درک کنم اما در گذشته که مثل جدایی موسیقی متن ندارد بازیگران زن خارجی پوششی متعارف دارند، پوششی که در فیلم خارجی هایی که از تلوزیون پخش می شود هم معمول است ضمن آنکه هیچ برخوردی که با اصول دینی اسلام مخالفتی نداشته باشد در این فیلم به چشم نمی آید.
گذشته داستانی دلنشین است که مخاطب را به سوال وامی دارد سوالاتی که جواب اکثر آنها می خواهند به یاد بیاوریم نسبت به آنچه در اطرافمان اتفاق می افتد مسئولیم.
این نوشته شاید لااقل از نظر خودم یک تحلیل خوب از یک فیلم خیلی خوب نباشد اما آنچه بیشتر از سوالات فیلم فرهادی ذهن مرا مشغول می کند گناه گذشته است گناهی که اثری این چنینی را از داشتن بنری بر سر در سینمای گناباد محروم می کند.

زهرا عارفی – گناپا