احیای قناتهای گناباد با هنرنمایی آبخیزداری در دل سیلاب
بارشهای سیلآسای اخیر در گناباد، صحنهای متفاوت را خلق کرد؛ جایی که پروژههای آبخیزداری نهتنها سیلاب را مهار کردند، بلکه آن را به آبی برای احیای قناتهای تاریخی تبدیل نمودند. مجتبی محرابی، رئیس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری گناباد، در گفتوگو با ما از تبدیل "تهدید" به "فرصت" میگوید.
به گزارش پایگاه خبری گناباد ، پس از ماه ها چشم انتظاری مردم شهرستان گناباد شاهد بارندگی های خوبی در منطقه بودند که استفاده بهبنه از آب باران یکی از دغدغه های مردم و مسئولین بوده است.
در سال های اخیر برای استفاده از آب باران برای تقوبت قنوات روش های محتلف آبخیزداری در گناباد اجرایی شده که به همین منظور گفتگویی با مجتبی محرابی رئیس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری شهرستان گناباد داشته ایم.
آقای محرابی، با تشکر از وقتی که در اختیار ما گذاشتید. بارشهای اخیر در منطقه گناباد شدید بود. عملکرد پروژههای آبخیزداری در این شرایط چگونه بود؟
خوشحالم که این فرصت پیش آمد. بارشهای اخیر، در واقع یک آزمون میدانی و ارزشمند برای همه سرمایهگذاریها و تلاشهای چندساله ما در حوزه آبخیزداری بود. خوشبختانه باید بگویم که نتیجه، بسیار رضایتبخش و حتی فراتر از انتظار بود. به ویژه در حوزه آبخیز کاخک، که پروژههای ترکیبی ما به طور کامل مستقر شده، شاهد بودیم که چگونه این سیستمها مانند یک شبکه امن و زنده عمل کردند.
دقیقاً چه اقداماتی باعث این موفقیت شد؟
ما از یک “راهبرد ترکیبی” استفاده کردیم. در بخش اقدامات مکانیکی، بندهای خاکی، سنگی ملاتی و گابیونی که پیشتر احداث شده بودند، مانند دندانهای یک تور سنگین، انرژی اولیه سیلاب را گرفتند و سرعت آن را شکستند. در کنار آن، اقدامات بیولوژیکی مثل توسعه پوشش گیاهی و نهالکاریهای گسترده، نقش اساسی در افزایش نفوذپذیری خاک و تثبیت زمین ایفا کردند. این دو، در کنار مدیریت مشارکتی با جوامع محلی برای قرق و حفاظت از عرصه، مثل یک مثلث موفق عمل کردند.
پس از مهار سیلاب، سرنوشت این آبها چه شد؟ آیا فقط از خسارت جلوگیری کردید؟
این نکته بسیار مهمی است. ما فقط یک مانع در برابر سیل نساختیم. ما یک “سامانه هدایت و بهرهبرداری هوشمند از آب” ایجاد کردیم. آبهای مهارشده، به آرامی و با کنترل کامل، به پشت سد خاکی شهید نوری هدایت و ذخیره شدند. اما داستان به همین جا ختم نشد. این ذخیره استراتژیک، منجر به تغذیه مستقیم ۸ رشته قنات در پاییندست شد. یعنی همان آبی که میتوانست ویرانگر باشد، امروز در دل زمین جاری است و به احیای میراث قناتهای تاریخی ما کمک میکند. این یعنی تبدیل یک تهدید طبیعی به یک فرصت حیاتی برای توسعه پایدار.
به نظر شما این موفقیت چه پیامی برای سایر مناطق دارد؟
پیام واضح است: آبخیزداری، یک سرمایهگذاری امن و اقتصادی با بازدهی چندوجهی است. این پروژهها تنها هزینه نیستند، بلکه پسانداز و بیمهای برای آینده هستند. آنها همزمان امنیت زیستی را در برابر سیل تأمین میکنند، امنیت آبی را با تغذیه سفرههای زیرزمینی افزایش میدهند و امنیت معیشتی را برای کشاورزان و جامعه حفظ میکنند. موفقیت الگوی کاخک ثابت میکند که در بسیاری از مناطق خشک و نیمهخشک کشور، میتوان با برنامهریزی و اجرای عملیات آبخیزداری یکپارچه، تابآوری سرزمین را در برابر دو روی سکه خشکسالی و سیلاب، به طور همزمان افزایش داد. این تنها راه نجات و مدیریت خردمندانه منابع آبی و خاکی کشور است.
گفتگو از یاسر سالاری