به مناسبت سالروز قیام گوهرشاد (۲۲ تیر) و وفات علامه بهلول
پنج روز قیام – رحیم روحبخش
روزنا – وب سایت اطلاع رسانی اعتماد ملی www.roozna.com
یکی از نکات قابل تامل درباره مسجد گوهرشاد (۱۸ الی ۲۲ تیرماه ۱۳۱۴) نقشآفرینی علمای غیربومی در این قیام است. بهعنوان مثال بهلول واعظی از اهالی گناباد بود که در شهرها و روستاهای کشور منبر میرفت .همچنین خاستگاه علمای برجسته دخیل در قیام نظیر آیات عظام حسین قمی، آقازاده (فرزند ارشد آخوند خراسانی)، یونس اردبیلی، سیدعبدا… شیرازی، مرتضی آشتیانی، سیدعلیاکبر خوئی (والد آیتا…العظمی ابوالقاسم خوئی مرجع تقلید) به ترتیب عبارتاند از شهرهای قم، نجف، اردبیل، شیراز، تهران و خوی بود…..
به هرحال اگر برخی از علمای مذکور هم دارای سابقه چند ساله سکونت در مشهد باشند، بهلول در این میان یک استثناست. زیرا فقط پنج روز در این شهر رحل اقامت افکند و درهمین پنج روز هم در مقام سرسلسله جنبان قیام مسجد گوهرشاد ایفای نقش کرد…..
………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
یکی از نکات قابل تامل درباره مسجد گوهرشاد (۱۸ الی ۲۲ تیرماه ۱۳۱۴) نقشآفرینی علمای غیربومی در این قیام است. بهعنوان مثال بهلول واعظی از اهالی گناباد بود که در شهرها و روستاهای کشور منبر میرفت و از این طریق گذران زندگی میکرد. همچنین خاستگاه علمای برجسته دخیل در قیام نظیر آیات عظام حسین قمی، آقازاده (فرزند ارشد آخوند خراسانی)، یونس اردبیلی، سیدعبدا… شیرازی، مرتضی آشتیانی، سیدعلیاکبر خوئی (والد آیتا…العظمی ابوالقاسم خوئی مرجع تقلید) به ترتیب عبارتاند از شهرهای قم، نجف، اردبیل، شیراز، تهران و خوی بود. نکته جالب اینکه وقتی علمای تراز اول مشهد را بعد از قیام دستگیر و بعد از بازجویی و محاکمه در تهران (قریب سه ماه) آزاد کردند، مقرر نمودند که همگی آنان میبایست به شهرهای محل تولد خود عزیمت نمایند. به درستی معلوم نیست هدف دستگاه قضایی از این اقدام چه بود؟ ولی گویا یک هدف سیاسی در آن وجود داشت و آن اینکه صرفنظر از عدم تمرکز جمعی از علمای برجسته دارای پرونده سیاسی در یک مکان، تضعیف جایگاه حوزه علمیه خراسان در کشور بود.
به هرحال اگر برخی از علمای مذکور هم دارای سابقه چند ساله سکونت در مشهد باشند، بهلول در این میان یک استثناست. زیرا فقط پنج روز در این شهر رحل اقامت افکند و درهمین پنج روز هم در مقام سرسلسله جنبان قیام مسجد گوهرشاد ایفای نقش کرد. همچنین او از این بخت بزرگ نیز برخوردار شد که در همان بدو سرکوب قیام، با جمع انگشتشماری از یارانش از مسجد گوهرشاد بگریزد و بعد از طی اندکی از مسیر به تنهایی عازم افغانستان گردد. شانس بزرگتر از همه موارد فوق این بود که حتی بعد از سه دههونیم زندگی طولانی در کشورهای افغانستان، مصر و عراق که فقط یک قلم آن سیویک سال زندان در افغانستان بود، در پی اخراج ایرانیان از سوی دولت عراق به ایران برگردد و قریب چهار دهه است که همچنان به حیات خود ادامه میدهد.
به هرحال بهلول در سالهای نخست فضای انقلابی جامعه فرصتی یافت که در هر محفل و مجلسی به شرح ماوقع قیام مسجد گوهرشاد بپردازد و شنوندگان خود را مسحور گفتههای خود بکند. صرفنظر از ذکر خاطرات او در آن سالها در برخی نشریات امروزه در سه منبع آن خاطرات به طور جامع نقل شده است: ۱- خاطرات سیاسی بهلول که توسط خود او در آغاز انقلاب بیان شده و از سوی شخصی بهنام عبدالعظیم مهدی بحرانی تدوین و به زبان عربی ترجمه و چاپ گردیده است. این کتاب در سال ۱۳۷۸ توسط علیاصغر کیمیایی به زبان فارسی ترجمه و از سوی موسسه حضرت صاحبالزمان(عج) در مشهد چاپ و منتشر گردید. ۲- متن سخنرانی شیخ محمدتقی بهلول درباره واقعه مسجد گوهرشاد مندرج در کتاب <قیام گوهرشاد> که توسط سیناواحد تدوین شده است. ۳- مصاحبه بهلول با گروه تاریخ سیمای جمهوری اسلامی ایران که در آرشیو سیما نگهداری میشود.
گفتنی است که محورها و مباحث اصلی این منابع یکی است و بهلول به دلیل داشتن حافظه قوی جزئیات وقایع را به تمام و کمال شرح داده است. البته در مطالعه و نقل قول از آنها بایسته است که مطالب حماسهسرایی از خاطرات جدا کرد. فضای حماسی خاطرات فوق باعث گردیده که در سالهای نخست انقلاب، بهلول بهعنوان یک چهره شگفتانگیز و بعضا اسطورهای وارد زبان و ادبیات انقلابی گردد. به هرحال براساس محوریت خاطرات وی پنج روز قیام مسجد گوهرشاد به شرح ذیل مورد بازکاوی قرار میگیرد.
الف – چهارشنبه ۱۸ تیرماه ۱۳۱۴ (اولین روز ورود بهلول به مشهد:) همانطور که گفته شد شغل بهلول وعظ و خطابه بود، تا حدودی نیز بهعنوان بهلول واعظ در شهرهای خراسان شهرت یافته بود. در یکی از روزهای اوایل تابستان ۱۳۱۴، هنگامی که در شهر قائن به وعظ مشغول بود، از طریق زائرانی که از مشهد مراجعت میکردند، خبر عزیمت آیتا… العظمی قمی از مشهد به تهران جهت گفتوگو با رضاشاه درباره قانون اتحاد شکل لباس و تغییر کلاه را شنید. از اینرو بلافاصله عزم خود را برای پیوستن به آن مرجع دینی جزم کرد و در گام اول برای کسب اطمینان از سفر قمی، عازم مشهد شد. او نقل میکند: <از مدتها دنبال چنین مناسبتی میگشتم که به یک مرجع از طرف دولت حمله بشود تا من به یاری او بشتابم.> به هر حال وی در بدو ورود به مشهد به منزل آیتا… قمی مراجعه و از خبر عزیمت او به تهران اطمینان خاطر حاصل کرد. سپس به حرم امام رضا(ع) رفت تا پس از زیارت به دیدار قمی در تهران بشتابد و از او کسب تکلیف کند. اما به محض ورود به حرم، فضای آنجا را بهگونهای غیرمنتظره بر وفق مراد خود یافت. در هر گوشهای از حرم و مسجد گوهرشاد (که در جوار آن است) جمعیتی را مشاهده کرد که در پای منابر وعاظ، خبر از حصر آیتا… قمی در تهران سخن میگویند کنجکاوانه از عکسالعمل مردم پرسوجو کرد و جویا شد که از چند شب قبل جمعی در مسجد تحصن اختیار کردهاند و وعاظ نیز برای آنان به صورت جسته و گریخته از تغییر کلاه و حتی قرار کشف حجاب سخن گفته و مردم را تحریک میکنند، به شوق آمد برفراز منبر ایوان مقصوره رفت و با فریادهایی توجه همگان را جلب کرد. بعد از تجمع مردم به حاضران وعده داد که قصد دارد فردا شب مطالب مهمی به سمع و نظر آنها برساند. گفتنی است که در آن رو
نوشته شده توسط:گنابادنیوز - 1916 مطلب
بازدید: 418
برچسب ها:
