معرفی مرکز تحقیقات توسعه اجتماعی
در فروردین ماه ۱۳۸۱ طی دستورالعملی از سوی معاون محترم تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت ،درمان وآموزش پزشکی برخی از دانشگاههای علوم پزشکی کشور ماًموریت یافتند تا در قالب پروژه ای به نام « ایجاد پایگاه تحقیقات جمعیتی » با هدف استفاده از محصول پژوهش در ارتقاء سلامت جامعه فعالیت نمایند .این پروژه بنابر اصول یاد شده در دستورالعمل در جستجوی راهکارهایی برای توانمند سازی و پویائی محیط پژوهشی ،انسجام و ارتباط موضوعات پژوهشی با نیازها و اولویتهای جامعه وکاربردی شدن نتایج تحقیقات بود ….
در فروردین ماه ۱۳۸۱ طی دستورالعملی از سوی معاون محترم تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت ،درمان وآموزش پزشکی برخی از دانشگاههای علوم پزشکی کشور ماًموریت یافتند تا در قالب پروژه ای به نام « ایجاد پایگاه تحقیقات جمعیتی » با هدف استفاده از محصول پژوهش در ارتقاء سلامت جامعه فعالیت نمایند .این پروژه بنابر اصول یاد شده در دستورالعمل در جستجوی راهکارهایی برای توانمند سازی و پویائی محیط پژوهشی ،انسجام و ارتباط موضوعات پژوهشی با نیازها و اولویتهای جامعه وکاربردی شدن نتایج تحقیقات بود .
دانشکده علوم پزشکی گناباد پس از آشنایی با اهداف این پروژه استراتژیک بصورت خود خوانده به جمع دانشگاههای مجری پیوست و مقدمات ایجاد پایگاه تحقیقات جمعیتی شهر گناباد را فراهم ساخت .در خرداد ماه ۱۳۸۱ همزمان با بازدید جناب آقای دکتر ملک افضلی از معاونت پژوهشی این دانشگاه ،موجودیت این پایگاه رسماً از جانب ایشان پذیرفته واعلام گردید وبدین ترتیب فعالیتهای پژوهشی پایگاه پویا وشتابنده آغاز شد .
فعالیتهای مستمر وگسترده تیم پژوهشگران مردمی و دانشگاهی پایگاه تحقیقات جمعیتی شهر گناباد در همایش های ملی پایش پروژه مورد توجه قرار گرفت وحاصل تلاش دست اندرکاران آن کسب رتبه های برتر در ارزیابی های پیشرفت پروژه در بین دانشگاههای مجری بود. در ارزیابی نهایی پروژه که در اردیبهشت ماه ۱۳۸۳ صورت پذیرفت دانشکده علوم پزشکی گناباد به همراه دانشگاه علوم پزشکی تهران مشترکاً رتبه دوم را در بین دانشگاههای علوم پزشکی کشور کسب نمود .
یکی از پیشنهادهای پژوهشگران پایگاه تحقیقات جمعیتی شهر گناباد به معاونت تحقیقات و فنآوری وزارت متبوع مدیریت وسازماندهی فعالیتها در قالب سازمانی همانند مراکز تحقیقاتی به منظور نهادینه شدن و حفظ جهت و استمرار فعالیتها بود که خوشبختانه این نیت با درایت وهمت استاد عالیقدر جناب آقای دکتر ملک افضلی محقق گردید و دستورالعمل تاًسیس " مراکز تحقیقاتی توسعه اجتماعی و ارتقاء سلامت" در نیمه دوم سال ۱۳۸۳ تصویب وابلاغ شد و بدین ترتیب دانشگاه علوم پزشکی گناباد از اولین دانشگاههایی بود که با تکمیل مدارک لازم و با پشتوانه سه سال تجربه در پژوهشهای مشارکتی مبتنی برجامعه ،کاندید تاًسیس این مرکز تحقیقاتی شد .
رویکرد:
رویکردی که فعالیت های این مرکز بر اساس آن شکل ونظام یافته است « رویکرد برنامه ریزی شده به سلامت جامعه » است این رویکرد بصورت یک چرخه و شامل پنج مرحله است که عبارتند از :
Planned Approach To Community Health ( PATCH)
رویکرد فوق به عنوان راهبردی عملی در دستیابی به هدف ارتقای سلامت و تشویق و هدایت جامعه در راستای پژوهش های مشارکتی جامعه محور (CBPR) شناخته شده است . این رویکرد موفقیت در جلب مشارکت مردم را افزایش داده و استفاده بهینه از خرد جمعی و نیرومندی عقل را تسهیل می نماید . در حقیقت این رویکرد فرصت پیشرفت برای حرکت رده های زیرین اجتماع ایجاد نموده و با تقویت شبکه های روابط سازنده در جامعه اقتدار مردمی را در راستای مالکیت برنامه های توسعه فراهم می آورد .
در مرحله اول از این رویکرد ، بسیج جامعه صورت می پذیرد که البته در کل فرآیند تداوم دارد .در این مرحله، جامعه تحت پوشش تعریف و نیمرخی (پروفایلی ) از آن ترسیم می شود که خود موجب شناخت ساختار جامعه شده و باعث استفاده بهینه از منابع و همکاریهای موجود می شود . همچنین در این مرحله سازماندهی جامعه صورت می گیرد تا همکاریهای چند سویه بین رهبران جامعه ( دولتی و غیر دولتی ) و بدنه جامعه تقویت شود .یقیناً علاوه بر میزان مشارکت مردم ، چگونگی و میزان حمایت رهبران جامعه نیز در موفقیت این رویکرد تعیین کننده است . سازماندهی جامعه در این مرکز در چندین بخش صورت پذیرفته است :
۱- شورای عالی مرکز که شامل نمایندگانی از بخش های اجرایی و مسئول
ین سازمان های مرتبط با سلامت ،دانشگاه، اصناف، جوانان ،بانوان و …است دارای ۳۸ عضو بوده و وظیفه سیاست گذاری امور مرتبط با مرکز را در عالی ترین سطح برعهده دارد.
۲- مجمع عمومی مرکز از نمایندگان جامعه تحت پوشش یعنی جمعیت تحت پوشش مراکز بهداشتی درمانی شهری
شماره ۱و۲و۳ که تشکیل دهنده جمعیت شهر گناباد بوده و خود شامل ۹۶۴۱ خانوار و برابر ۳۶۸۴۷ نفر است ،تشکیل شده است. انتخاب اعضاء مجمع عمومی بر اساس نمونه گیری غیر احتمالی ، سهمیه ای و مبتنی بر هدف انجام شد بدین نحو که از هر خوشه ۲۰۰ خانواری دو نفر (با لحاظ تمایل به مشارکت ) به نحوی انتخاب شدند که جمع ۹۶ نفری تشکیل دهنده مجمع عمومی حتی الامکان در بر گیرنده کلیه گروه های سنی و شغلی باشد .
۳- هیئت مدیره مرکز شامل پنج عضو به انتخاب اعضاء مجمع عمومی و براساس آراء است .
نیـازسنجی و اولویت بنـدی : پس از تشکیـل مجمع عمومی، اعضاء مجمع در پنج گروه سازمـاندهی شده و نقطه نظرات
غیر دولتی شهرستان و افراد تاثیرگذار جامعه ارسال شد.
با اتمام گام دوم و سوم از رویکرد برنامه ریزی شده به سلامت جامعه به مرحله چهارم این رویکرد که عبارتند از طراحی و اجرای برنامه مداخله جامع است ،می رسیم.در این مرحله کمیته های پژوهشی مردمی (همان اعضاء مجمع عمومی که بر حسب علایق خود در کمیته های مختلف ثبت نام و فعالیت می کنند) شکل گرفته و اعضاء کمیته ها به ریشه یابی نیازها و مشکلات دارای اولویت پرداخته و با طراحی و انجام مداخلات ممکن و اثر بخش در رفع آنها تلاش می نمایند .در این مرحله کارشناسان دانشگاهی کمیته ها را حمایت نموده و مرکز نیز به پشتیبانی از این فعالیتها می پردازد . نکته حائز اهمیت آنستکه فعالیتها می بایست رویکردی پژوهشی داشته و در حقیقت در قالب پژوهش های مشارکتی مبتنی بر جامعه (CBPR ) صورت پذیرند. این فعالیتها مشارکتی و به همراه توانمند سازی منظم جامعه بوده تا با افزایش قدرت تجزیه و تحلیل، افراد و گروه های مردمی به ارائه راه حل برای مشکلات سلامت خود پرداخته و راه حل های پیشنهادی را به مرحله اجرا درآورند . این مسیر ادامه یافته تا در طول زمان و به عنوان یک چشم انداز قدرت تصمیم گیری به مردم محلی واگذار شود .آنچه مسلم است این است که نگارش این سطور بسیار بسیار راحت تر از تحقق این فرایند است و ما در مرکز تحقیقات توسعه اجتماعی و ارتقاء سلامت گناباد در این مسیر پای گذارده و در آغاز راهیم .
همچنان که گفته شد رویکرد برنامه ریزی شده به سلامت جامعه دارای پنج مرحله است که آخرین مرحله آن ارزشیابی است .ارزشیابی بخش اساسی این رویکرد و خود فرایندی مداوم و هدفمند است .هدف از ارزشیابی، پایش و بررسی پیشرفت طی هر یک از مراحل است .در این مرحله جامعه معیارهایی برای تعیین میزان موفقیت پایه گذاری می کند و اطلاعاتی را که باید جمع آوری شود تعیین کرده و این یافته ها به مردم و برنامه ریزان بازخورد داده می شود تا مشارکت آینده مردم بیشتر و برنامه ریزان نیز در بهبود برنامه سهیم شوند .
نیاز سنجی:
نظر مردم در مورد نیاز های تحقیقاتی در موارد اجتماعی در این مرکز هر ساله جمع آوری می گردد.. که نتایج آن را در این آدرس می توانید مشاهده کنید
http://www.gmu.ac.ir/rc/neazsanji.htm
ارتباط با این مرکز
ایران – خراسان رضوی – گناباد – میدان غدیر – مرکز تحقیات توسعه اجتماعی و ارتقاء سلامت