جریان شناسی انقلاب اسلامی در گناباد

بالاخره بعد از پیگیری های مستمر بنیاد گنابادپژوهی مفتخر است با مجوز مرکز اسناد انقلاب اسلامی پروژه بررسی تاریخ انقلاب گناباد را تصویر برداری و مراحل چاپ کتاب آن را انجام دهد. در ادامه مختصری از جریان شناسی انقلاب گناباد تقدیم می شود.

درباره انقلاب گناباد انبوهی از تاریخ شفاهی و اندکی سند مکتوب وجود دارد. سال گذشته و به دنبال فوت حجت الاسلام حکمت ، اولین امام جمعه گناباد  و از مبارزین انقلاب،  تلنگری به ما زده شد که انقلابیون هم رفتنی شده اند و ورق های کتاب آنها در حال تمام شدن است.

از آنجا که هر کدام از بزرگان انقلاب گناباد در دل اسرار فراوان دارند و تا کنون تلاش واسعی برای ضبط آن  صورت نگرفته است. بنیاد گناباد پژوهی بعد از پیگیری های مجددانه، موفق شده مراحل  اولیه تولید کتاب و فیلم مستند انقلاب گناباد را انجام دهد. امیدوارم این  امر با کمک دوستان علاقمند در گناباد با رویکرد علمی انجام شود.

در ادامه ، قسمتی از روش شناسی انقلاب گناباد برای پژوهش مورد نظر تقدیم می گردد:

شهرستان گناباد  سابقه تاریخی روشنی در زمینه انقلاب و مبارزات آن داشته است. این  سابقه  مبارزات سیاسی  که به گونه ای با جریان انقلاب اسلامی ۱۳۵۷ در ارتباط هستند با سه سطح تحلیل قابل بررسی است.  اصولا موضوعاتی که  توانایی اجتماعی شکل دهی جنبش های اعتراضی در گناباد داشتند  را می توان در سه دوره تاریخی دید:

الف )  تصوف و سیاست:  مبارزه با تصوف به عنوان گروهی که به طور سازماندهی شده توسط حکومت مرکزی پهلوی و  کشورهای استعماری حمایت می شد در دهه ۳۰ شمسی با شروع فعالیت ناشر الاسلام گنابادی مورد توجه عملی روحانیت قرار گرفت و  حرکت های سیاسی آرامی را شکل داد که در انقلاب نیز  بازخوانی شد و بنای برخی اعتراضات  مورد نظر انقلابیون بود.

ب)   توسعه ناعادلانه :  زلزله سال ۱۳۴۷  باعث تمرکز نگاه مدیریت کلان کشور به این منطقه شد. شخص  محمدرضا شاه  و هیئت دولت به منطقه آمدند. در نگاه دولت زلزله بهانه خوبی بود تا توسعه مورد نظر  حکومت به صورت دستوری در فرهنگ و هویت منطقه نیز ایجاد شود.  اما  توزیع نابرابر امکانات میان شهرها،  ناهماهنگی مدیران در خدمات رسانی و عدم توجه به مسائل  مذهبی و بومی  باعث شکل گیری نارضایتی هایی ریشه داری شد که گاها  سیاسی هم تعبیر می شد و  پای ساواک برای نظارت بر مسائل  به منطقه باز شد. این  تغییرات شدید و جابجایی در بافت  جمعیتی هنوز بعد از چهل سال از زلزله در تفسیرهای درونی منطقه دیده می شود . در دوره انقلاب ۵۷ این  اعتراضات در جهت اهداف انقلاب به خوبی  مدیریت شد.

ج)  پیوستن به اعتراضات  کشوری :  فروردین ۱۳۵۷   همزمان با آنکه مبارزات امام خمینی  شکل عملیاتی خود را گسترش می داد و شاگردان امام برای تبلیغ سراسری به همه بلاد فرستاده شدند در حرکتی کاملا استراتژیک از سوی امام ، نوروز ۵۷ عزای عمومی اعلام شد. این مسئله در برخی شهرهای ایران بازخورد سیاسی  داشت از جمله در  گناباد بسیاری از مساجد  سیاه پوش شدند و عید نوروز به حاشیه رفت. از همین روزها مبارزات مردمی شکل منسجمی به خود گرفت و مقامات دولتی به واکنش های سراسری دست زدند

از فروردین تا بهمن  ۵۷ شهرستان گناباد به همراه روستاهایش وارد ماجرای انقلاب شد و هر روز  بنا به مناسبت های سراسری که در کشور طراحی می شد به اعتراض می پرداخت.

با توجه به سه رویکرد بالا به حرکات سیاسی مردم گناباد ،مشخص است که انقلاب در گناباد  یک موج ناپخته که فقط از مرکز متاثر باشد نبوده است بلکه  وجود متفکرین و تشکیلات منسجم باعث شده تا  مطالعه انقلاب در گناباد را بتوان بر اساس نظریات علمی و منسجم  شرح و بسط داد.

منابع قدرت در انقلاب اسلامی گناباد:

جدای از شخصیت محوری امام خمینی، در انقلاب ایران سه رکن عمده  وجود داشت که هم حرکات انقلاب را سازماندهی می کرد و هم در توزیع سریع مفاهیم آن به مخاطبان سراسر کشور موثر بود. عواملی که در نیروهای غیر مذهبی کمتر دیده می شد. در گناباد هم به گونه ای این سه رکن حضور داشتند و هماهنگی آنها با یکدیگر بود که موجب شد شهرستان گناباد از صحنه مبارزه های سیاسی عقب نماند و حتی ماجراهایی در آن اتفاق بیفتد که خوراک فکری برای دیگر شهرها  و  گروه های انقلابی باشد.

۱-    گروه های فکری:  عمده نیروهای فکری در انقلاب ایران  روحانیت بودند که در راس گروه های مذهبی قرار داشتند. تولید فکر، تئوریزه کردن جریان های مبارزه و  تفسیر  انقلابی از اعتقادی دینی از نشان های این گروه تاثیر گذار است. در گناباد نیز روحانیت  فعالی حضور داشتند که همگی با شاخص های علمی برجسته توانایی زیادی در  رهبری گروه های مردمی داشتند. روحانیت گناباد که اکثر آنها در مکتب آیت الله شیخ غلامرضا نصیری درس خوانده بودند و از نظر علمی وضعیت خوبی داشتند ارتباطات خود با شهرستان را در همه دوره ها ادامه دادند.  براساس این ارتباط های کم و زیاد می توان  نوع نگرش روحانیت گناباد را که در انقلاب سهم آفرینی داشتند به سه نحله تقسیم می شوند:

الف) روحانیت مشهد :  برخی از  طلبه های گناباد که برای ادامه تحصیل به حوزه  مشهد رفته بودند در آنجا به جریان  فعال انقلاب پیوستند و به هر مناسبت به شهرستان آمده و در سخنرانی های عمومی و خصوصی  از آخرین تحولات انقلاب ، اعتراضات شهرستان را  پویا و فعال داشتند. در میان این گروه می توان از افرادی مثل حجت الاسلام شهید کامیاب و  حجت الاسلام محمدباقر فرزانه نام برد.

ب)  روحانیت  تهران  : برخی از طلبه های گناباد نیز در تهران ساکن بودند. این گروه  که رابطه ای مستمر کمتری با شهرستان داشتند  در چند ماه آخر انقلاب که  طلاب تهران به همه نقاط کشور در حرکت بودند برای بسیج همگانی مردم به گناباد آمدند. این گروه به علت وصل به مرکز جریان انقلاب معمولا  انرژی فراوانی داشتند و  در ترغیب مردم  بسیار موثر بودند. در میان این گروه می توان به افرادی مثل احمد ملازاده و  حجت الاسلام مهدی خطیب اشاره کرد

ج) روحانیت شهرستان :  سابقه فرهنگی و اجتماعی  روحانیت در گناباد بسیار  عمیق و تاثیر گذار است. نفوذ آنها در اقشار مختلف مردم و در طیف وسیعی از محلات و  روستاها بسیار  چشمگیر است.  حرکت های انقلابی گناباد  توسط این گروه ثبات یافت. آنها  بستر  فهم  مفاهیم انقلاب و تعامل و کنترل  نهادهای دولتی برای  عملیاتی شدن  انقلاب را فراهم می کردند.  در میان  روحانیت مستقر در شهرستان   دو گروه  را می توان از هم تمایز داد.

گروه اول شاگردان  مکتب امام خمینی بودند. این گروه  پیشروان انقلاب در گناباد هستند و  با ارتباطی که با حلقه یاران انقلابی امام داشتند سعی می کردند  حرکت های شهرستان با  نظریات امام هماهنگ باشد و  مرحله به مرحله با آن پیش برود.  از فعالین برجسته این گروه می توان به حجت الاسلام محمد باصری  اشاره کرد.

گروه دوم شاگردان مکتب آیت الله  خویی بوند. این گروه اگر چه  بنا به تئوری این مکتب دیرتر به جریانات انقلاب پیوستند. اما دو ویژگی عمده همراه آنها بود . اول آنکه اعتراضات مردمی را به عنوان  اعتراضات اجتماعی قبول داشتند و اگرچه همراهی صدرصد در ابتدا وجود نداشت اما  مخالفت عمده ای هم دیده نمی شد. دوم آنکه پیوستن آنها به انقلاب  باعث شد گروه کثیری از توده مردم نیز با اطمینان کامل به صحنه مبارزه آمده و مبارزات سراسری شود. همچنین اعتراضات سیاسی سابق که نسبت به صوفیه و  ماجرای زلزله ۱۳۴۷ وجود داشت  در جهت انقلاب سامان یافتند . از افراد برجسته این گروه  می توان به ناشرالاسلام محمد مدنی اشاره کرد.

۲-     گروه های عملیاتی  :

این گروه ، بخش اجرایی جریان انقلاب بودند. در همه شهرهای کشور گروه از دانشجویان ، بازاریان و جوان ها بودند که بعد از نخبه های فکری در جهت عملیاتی کردن ان اندیشه با روش های سنتی و  جدید همکاری داشتند. این گروه  چهره بیرونی انقلاب بودند که با عنوان بازوی انقلاب از انها نام برده می شود. در شهرستان گناباد هم  خیل عظیم جوان هایی بودند که  هم حلقه واسطه جریانات روحانیت می شدند و  هم مسئول هماهنگی ، برنامه ریزی و اجرای مبارزات بودند. ماجراهای این گروه معمولا حماسی و بسیار  جذاب است . از جمله این افراد در انقلاب گناباد می توان از برادران نمازی و  رضا عرفان  نام برد.

۳-    مکان های انقلابی:

در هر جنبش اجتماعی مکان هایی وجود دارد که آن حرکت در حول آن محل شکل می گیرد. شانی که مسجد در انقلاب ایران داشت دقیقا این جایگاه را مشخص می کند. مکان ها باعث ساختارمند شدن جریان انقلاب می شدند و آن را متمرکز می کردند. این ساختار سازی نمی گذاشت که  گروه های حاشیه  باعث هدر رفت  انرژی انقلاب شوند.

در جریان اعتراضات مردمی گناباد نیز تاثیر این تمرکز در مبارزه مشخص است.  در راس این مکان ها  حسینیه گناباد است که در مرکز شهر قرار دارد و  محلی بود برای شروع  راهپیمایی ها در ماه های اخر. همچنین اکثر سخنرانی های مهم شهرستان نیز در این محل شکل گرفت. حتی تیراندازی معروف آبان ماه گناباد در ورودی این مکان  رخ داد.

نکته : شهرستان تربت حیدریه به عنوان یکی از افتخارات خود همیشه به مبارزات دیماه ۵۷ در آن شهرستان ارجاع می دهد. گناباد البته  در آبان ماه شدیدترین درگیری ها را داشت و بنای قدرت پهلوی در شهرستان متزلزل شد. موضوعی که می تواند به عنوان یکی از افتخارات این مردم ثبت شود.

از همشهریان عزیز تقاضا داریم. در صورت داشتن اطلاعات  و شناخت انقلابیون و مکان ها و اسناد مربوطه در زیر همین خبر و یا به ایمیل   gonabad.news@yahoo.comو همچنین با شماره ۰۹۳۵۴۸۱۳۸۸۶  ارتباط بگیرند و در غنای بیشتر این طرح همکاری نمایند.

روایت دولت از  تیراندازی آبان ماه ۱۳۵۷ در حسینیه گناباد

حجت الاسلام فرزانه  در زندان

پاره کردن عکس شاه در تظاهرات گناباد

تحریک مردم توسط حاجی مدنی . سید مهدی مهدوی و علی نمازی

چسباندن عکس امام در سطح شهر در آبان ماه ۱۳۵۷

برابر اطلاع واصله  ساعت ۱۶:۰۰  روز ۲۴ / ۶ / ۵۷ از طرف آقایان غلامرضا نمازی و حسن … مجلس روضه خوانی هفتگی  در حسینیه  مرکز شهرستان گناباد برگزار گردیده است . اقای شیخ عبدالجواد نصیری منبر رفته و پس از خاتمه  مجلس مستمعین که اکثرا جوان های بین ۱۸ تا ۲۰ ساله که بیشتر آنها اهل قرا گناباد بودند به سرپرستی علی نمازی  و  سید مهدی ابراهیمی  در داخل حسینیه شروع به دادن شعار بر خلاف شئونات رهبر عالیقدر مملکت  مطالبی به این مضمون  ( مرگ بر کد ۶۶ خائن )  درود بر خمینی بت شکن  مرگ بر یزیذ قانون شکن  بیان داشتند که در این موقع  درب غربی حسینیه که داخل کوچه بن بست  متروکه بوده  باز و برابر گزارش مامورین  انتظامی که جهت  نظم کوچه مذبور  به خدمت گمارده شده بودند. علی نمازی قطعه آجری در دست داشته و بیان نموده  که موقع ما هم خواهد شد و مامورین را تهدید نموده است که مامورین آنها را متفرقو درب را مسدود نموده اند که در نتیجه در ساعت  ۱۹ مردم از درب اصلی خارج  و بدون هیچ گونه درگیری متفرق شدند. ضمنا آقایان روحانی به نام های  حاج شیخ محمد مدنی  – سید علی طاهری –  شیخ محمد باصری باغسیاه –  شیخ شاکری شهری –  سید حسن وثوق زیبدی –  شیخ علی اصغر علی اکبری – شیخ ذاکر یونسی   جزو مستمعین بودند که در موقع خروج از حسینیه به صورت یک صف جلو  شعار دهندگان از حسینیه خارج شدند.

تظاهرات حدود ۵۰۰۰ نفر از مردم گناباد مقابل فرمانداری وقت

شعری علیه  محمدرضا شاه که در میان مردم گناباد توزیع شد. احتمالا سراینده ناشرا لاسلام باشد

.

.

.