قنات ده جویمند در مسیر زندگی

قناتی که زمین های اطراف شهر گناباد را آبیاری می کند سال گذشته ناگهان بند امد از آن روز گروهی مشغول به کارند تا دالان های قنات را لایروبی کنند

پارسال شهریور ماه بود که خبر بند شدن آب  قنات ده میان مردم پیچید. وقتی برای تهیه خبر به منطقه در مسیر جاده کاخک رفتیم . گروهی اطراف چاه حلقه زده بودند و منتظر تا مقنی آقای یعقوبی از چاه بیرون بیاید و از علت بند شدن آب بگوید. آقای یعقوبی بعد از خوردن چایی  سری تکان داد و با ناراحتی گفت وضع قنات خراب است. درون کوره چاه ها پر از آشغال است و لاستیک ماشینی درون آن مسیر آب را بند اورده است باید کلی مسیر لایروبی شود. با همت مالکان ، اداره جهاد و ستاد غیرمترقبه  مسیر باز شد ولی با توجه به ریزش های درون کوره چاه باید لایروبی آن با جدیت پیگیری می شد.

از شهریور پارسال تا کنون گروهی از مقنی ها به همراه آقایان سروری و زارع حسینی از هیئت امناء قنات این مسئله را پیگیری می کنند.  در کتاب جغرافیای گناباد  در این باره آمده است قنات ده جویمند حدود۲۰  کیلومتر طول دارد . مدار آن بر ۱۸ است اکثرا خرده مالک هستند و ۹ شبانه روز از آن وقفیات است. مادر چاه آن که در نزدیکی روستای "به سقی" می باشد نزدیک ۱۷۰ متر طول  و  دارای ۲۴۰ حلقه چاه می باشد. خروجی آب در مظهر آن حدود ۱۵ لیتر است که با کارهایی که از پارسال انجام شده کمی افزایش یافته است. با توجه به هزینه های بالای لایروبی خرده مالکان توانایی پرداخت هزینه ها را ندارند و دولت خود وارد گود شده و مشغول هزینه کردن است.

امروز گروه در ابتدای مسیر کاخک بعد از جایگاه گاز در منطقه ای معروف به کفگیرک  مشغول کار هستند. آقای محمد زارع حسینی درباره این منطقه می گوید: متاسفانه بسیاری از کشاورزان وارد حریم قنات شده اند و با توجه به بافت کلوتی این منطقه بسیاری از آبهای جاری وارد کوره های قنات شده و باعث ریزش شده است.  کارشناسان جهاد پیش بینی کرده اند برای ۵ کیلومتر حدود ۵۰۰ میلیون تومان هزینه لازم است.

خود را به طناب و خرک می بندیم و درون چاه که خیلی هم عمق ندارد حدود ۱۵ متر می رویم . آن پایین استاد اصغر حمامی خیبری و آقای محمد علیزاده منتظر هستند. با اینکه فاصله از مظهر زیاد نیست اما صحنه های جالبی درون تونل دیده می شود. کمی به سمت بالا حرکت می کنیم. ناگهان مسیر تنگ می شود تا آنجا که به اجبار چهار دست و پا می شویم و آب تا نزدیک شانه ها می رسد. مسیر همچنان تنگ تر می شود. استاد حمامی با گفتن اینکه هرچه جلو برویم مسیر تنگتر می شود و در جایی فقط به اندازه یک کف دست جا هست ما را می ترساند. دوربین مان هم بخار گرفته و الان است که خیس شود تقاضای برگشت می کنم و استاد می پذیرد. نمی شود چرخید و باید عقب عقب برگردیم. مقنی ها می گویند اینجا حدود یک متر خاک و شن روی زمین ریخته شده که باید خارج شود.

 آقای حمامی از کارهای سطحی که در چند سال گذشته شده گله هم دارد او معتقد است  دستکاری کوره ها در مظهر باعث شده تراز قنات به هم بخورد و آبها در این منطقه روی هم تلمبار شود. با وجود تنگ بودن مسیر در این منطقه کمی پایین تر ناگهان مسیر گشاد شده و به اصطلاح اسب با سوار هم از درونش عبور می کرد. اینها به علت ریزش سقف است. مقنی ها می گویند این قنات به شدت اسیب دیده است و سال ها است که توجهی هم به آن نشده است.توضیحات اقای حمامی طولانی و تخصصی بود و بسیاری را نفهمیدم. عکس یادگاری هم گرفتیم  و من در حالی که تمام لباس ها گل آلود شده بود خارج شدم.
آقای محمد زارع حسینی با تشکر فراوان از همکاری مهندسین جهاد گلایه شدیدی از اداره گاز داشت . او می گفت: آنها  هنگام لوله گذاری روی چند چاه ما را پوشانده اند و هیچ کمکی برای بازگشایی اش نمی کنند. اگر خدایی نکرده سیل شود خسارت میلیاردی به قنات زده می شود.

زارع حسینی می گوید پارسال دولت  15 میلیون به قنات کمک کرد واز محل اعتبارات وزیر نیز ۲۲ میلیون به ما رسید. این هزینه ها بسیار ناچیز است و ما حتی گاهی در دست مزد کارگران مانده ایم و روزی بالای ۱۰۰ هزار تومان هزینه می کنیم.
  این دالان های تاریک که عمر هزاره ساله دارند اکنون در دستان ماست. همت مدیران و مردم لازم است تا نسل های بعدی نگویند آمدند و خراب کردند و رفتند!

 احمد یوسفی مقدم

 کوره بسیار تنگ است. چهاردست و پا در حالی که آب تا بازو رسیده است

گزارش های تصویری از قنات:

 سفر به درون زمین – قنات روستای رهن – عمق 160 متر

طناب را بگیر و برو – قنات روشناوند – عمق ۷۰ متری 

اینجا سرایی دیگر است– قنات قصبه  

ابرانگرد دوچرخه سوار مهمان شهر گناباد – قنات قصبه

احوال ناخوش قنات ده جویمند 1387