کال شور

رجبعلی لباف خانیکی و کال شور

مطالعات باستان شناسی ما تا به حال نشان داده است کهن ترین آبادی منطقه گناباد در شمال شرقی عمرانی فعلی و در کنار کال شور بوده است که الان به نام تپه حصار معروف است . از حدود ۳ هزار سال پیش تا دوران اشکانی و ساسانی مسکونی بوده است و خوشبختانه ما در آنجا سکه های فراوان دوران اشکانی یافت کرده ایم. آن زمان از کال شور آب بر می داشته اند و مصرف می کرده اند . به نظر می رسد به علت تغییرات اقلیمی سریعی که انجام شده کال شور که یک رودخانه جاری بوده است کم کم شور شده است و نمی وانسته اند جمعیت اطراف خود را جوابگو باشد.

این موضوع باعث گردید ساکنان آن شهر به فکر آن بیافتند که یک مسکن جدید برای خود تهیه کنند. به دنبال این قضیه یک استثنا در تاریخ شهرسازی بشر رخ داده است. آن هم اینکه اول آمده اند قنات ایجاد کرده اند و بعد خانه در اطراف آن ساخته اند. چرا این کار شده است؟ نگاهی به فرآیند شهرسازی در تمدن های کهن داشته باشیم. باستان شناسان وقتی سیر تکوینی یک جامعه را بررسی می کنند دیده اند معمولا جامعه ها در کنار یک رودخانه شکل می گیرند و بزرگ می شوند مانند بین النهرین، شهرهای کنار سند ، رودخانه نیل و … یا در فرمی دیگر در کنار چشمه ها یا آب های جاری مردم جمع می شدند و جامعه ابتدایی خود را گسترش می دهند تا شهرها ایجاد شود مانند نیشابور که در کنار آب جاری بینالود ساخته شده است.

 اما در گناباد ثابت شده نه رودخانه ای وجود داشته است و نه چشمه ای بوده است که گروه های انسانی در گرداگرد آن جمع شوند. پس چه اتفاقی افتاده است؟ مردم کم کم دور چه پدیده ای سازمان یافته اند . و اینجا است که استثنای تاریخی شکل می گیرد. در این محل اول قناتی ساخته اند و در مرحله دوم آنجا ساکن شده اند. این از عجایب و شگفتی بشر است)به نقل از آقای رجبعلی لباف خانیکی(