ماهواره خوب یا بد

آیا می توان برای ماهواره و کارکردهای آن مرزی معین کرد؟
– آیا ماهواره را می توان پدیده ای با آثار کاملا” منفی دانست؟
– ماهواره در میان عموم مردم چه جایگاهی دارد؟
ممکن است این سؤوالات و بسیاری دیگر از این دست سؤوالات در اذهان شما بدون پاسخ باقی مانده باشد که در این نوشتار قصد طرح آن ها و چند نمونه ی مشابه دیگر را داریم شاید در خاتمه، پاسخ برخی از آن ها را خواننده، خود به دست آورد.
برخی از مهم ترین کارکردهای ماهواره بدین قرار است:
۱- کارکرد ارتباطی و اطلاع رسانی: برنامه های تلویزیونی که در نقاط مختلف دنیا تولید می شوند، به آسانی از طریق شبکه های بسیار متنوع و فراگیر در دسترس مخاطبان قرار می گیرند. برای این برنامه ها، مخاطبان آن و اهدافی که دنبال می کنند، نمی توان حد و مرز مشخصی قائل شد. مخاطب، با فشار دادن چند دکمه، با دنیایی از تصاویربدیع، دیدگاه های متنوع، دانسته ها و خوراک فکری نو مواجه می شود؛ جریانی که او را فرا می گیرد و چون سیل بنیان کنی او را با خود می برد.
در این پدیده ی ارتباطی، می توان همزمانی عرضه ی ارزش ها و ضد ارزش ها را مشاهده نمود. یکی از سیاست های کارتل های رسانه ای؛ تحت تاثیر قرار دادن جوامع است که جهت یکپارچه سازی و یکسان سازی حوزه ی فرهنگ حرکت می کنند.
از نظر ارتباطی واطلاع رسانی، برای جامعه (به خصوص اگر دینی باشد) به نظر می رسد که موضع گیری در قبال این پدیده، ضروری است. هر چه جذابیت یک فرهنگ که به واسطه ی این پدیده ی ارتباطی به ما عرضه می شود، بیشتر باشد احتمال مخاطب یافتن و طرفداری از آن در سایر فرهنگ ها بیشتر خواهد بود. این مساله ، کارکرد تبلیغاتی پنهانی نیز دارد که برای رسانه ها و کشورهای حامی آن ها حائز اهمیت است.
۲- کارکرد فرهنگی و آموزشی: از مهم ترین اثرات شبکه های ماهواره ای؛ تحت تاثیر قرار داردن ارزش ها و زیر ساخت های فرهنگی جوامعی است که در آن جوامع، مخاطب خود را پیدا کرده اند. افرادی هستند که امروزه شیوه ی زندگیشان ، اصطلاحاتی که به کار می برند، حتی نوع حرف زدن و لحن کلام آن ها با فرهنگ اصیل ایرانی – اسلامی همخوانی ندارد. این نکته را اخیراً تحت عناوینی از قبیل:«تهاجم فرهنگی» «شبیخون فرهنگی» و…می شناسیم. بحث بر سر خوبی یا بدی امور مذکور نیست، بلکه سخن این جاست که رسانه ها، خصوصاً ماهواره، نوعی دگرگونی تدریجی در فرهنگ جوامع ایجاد می کند که به نوعی آن را می توان در راستای جهانی شدن ارزیابی کرد.
اگر دیدی کلان نگر داشته باشیم؛ بعد از بحث سرگرمی، پر کردن اوقات فراغت، برنامه های جذاب و پخش موسیقی های عوام پسند، می توان ضعف رسانه های داخلی در جذب مخاطب را نیز عامل مهمی در ارتقا ی جایگاه ماهواره در سبد مصرفی فرهنگی خانواده ها دانست. علاوه بر محدودیت های رسانه ای ناشی از فرهنگ شیعی، تعداد محدود شبکه های داخلی، محدودیت پخش برخی از شبکه ها و افت کیفی برنامه های رسانه ی ملی از دیگر عوامل دفع مخاطبان تلویزیون رسمی و جذب مخاطبان تلویزیون غیر رسمی (ماهواره) می باشد.
برخی افراد به صورت مطلق این رسانه را نابود کننده ی ارزش های دینی می دانند و گرایش به آن را برابر با بی بند و باری و لا مذهبی تلقی می کنند حال آن که برنامه های یاد شده، اثرات مثبتی نیز به ارمغان می آورند.
۳- کارکرد تفریحی: برای عده ای، ماهواره تنها وسیله ی گذران اوقات فراغت به شمار می آید که صدا و سیمای داخلی کشورها با نگاهی جدی تر به افراد، نیازها و خواسته های اکثریت می توانند این نیاز را تا حدود زیادی مرتفع کنند.
نکته ی قابل ملاحظه، نحوه ی مواجهه ی مردم و مسؤولین با این پدیده است. با مسدود کردن و مانع شدن استفاده ی مردم از شبکه های ماهواره ای، تنها صورت مسأله را پاک کرده ایم. در صورتی که نظام سیاسی از طرق مختلفی چون: نظام آموزشی، رسانه ها، تبلیغات و… می تواند جامعه و افراد آن را در مواجهه با این پدیده واکسینه نموده و با آزادسازی آن، هم حق انتخاب برنامه ی مورد علاقه ی مخاطبین را به آن ها باز گرداند و هم به شعور مخاطبین خود احترام گذاشته باشد تا انتخاب آن ها آگاهانه و از روی اختیار صورت پذیرد. همان طور که در مواجهه با پدیده هایی چون ویدئو و اینترنت نتوانستیم این واقعیت ها را نادیده بگیریم، در رویارویی با ماهواره نیز باید به زیرساخت های فکری، فرهنگی، ارزشی، اعتقادی و باورهای مردم توجه کرد و آن ها را تقویت نمود تا همگی نسبت به آسیب های گریز ناپذیر ماهواره در امان مانده وخود به انتخاب برتر دست پیدا کنند.
این نکته را نباید فراموش کرد ترس از سیطره ی غرب و کوشش برای رهایی از آن، موجب غفلتی می شود که به جای رهایی، ما را به تسلیم در برابر فرهنگ غرب رهنمون کند.
– چرا به خود زحمت نمی دهیم تا راهکارهای بلند مدت و عمیق در رویارویی با پدیده های فرهنگی پیدا کنیم؟
– چرا فرهنگ استفاده ی مناسب از این چنین وسایلی آموزش داده نمی شود تا بتوان از مزایای آن نیز فیض برد و ازعوارض آن مصون ماند؟
با تکیه بر فرهنگ ناب اسلامی و ایرانی به راحتی می توان به مقابله ی با اثرات نامطلوب ماهواره و هر ابزار فرهنگی دیگر شتافت. ما باید در زیر ساخت های فکری جامعه ی خود بازنگری کنیم تا مصرف کننده ی صرف این محصولات فرهنگی نباشیم. با این استدلال که این پدیده ی جهانی، مضراتی دارد، نمی توان به طور اساسی آ ن را کنار گذاشت.
این جریان کناره گیری، محدودیت و ممنوعیت را تا چه زمانی می توانیم ادامه دهیم؟
– آیا فرهنگ ما آن قدر سست و بی پایه است که با ورود شبکه های ماهواره ای ارزش ها و باورهای ما فرو می ریزند؟
– آیا با ایجاد محدودیت می توان به مقابله با پدیده های فرهنگی رفت؟
– آیا می توان با صدور بخشنامه و دستورالعمل و قوانین دور از واقعیت تنها بر استفاده ی غیر قانونی از آن تاکید کرد؟
با این روش، ما به مرور شهروند پایبند به قانون را تبدیل به فردی کرده ایم که به خاطر تخلف از قانون ممنوعیت استفاده از برنامه های ماهواره ای، قبح عمل خلاف قانون برایش شکسته شده و به تدریج پایبندی خود به قوانین دیگر را نیز که لازمه ی حفظ نظم و بقای جامعه می باشد، از دست می دهد.
گذشته از همه ی این موارد، ما هنوز کاملاً موفق به شناخت و بهره گیری از ظرفیت ها و امکانات این پدیده ی ارتباطی جهان شمول نشده ایم. مثلاً در حوزه ی آموزش؛ با شناسایی و معرفی کانال هایی با محوریت آموزش، می توان مخاطبان این رسانه ی ارتباطی را در جهت صحیح و استفاده ی بهینه از ماهواره که در آینده ای نه چندان دور مهمان ناخوانده ی خانه های همه ی ما خواهد شد، رهنمون گشت