آسیب شناسی چالش های صنعت زعفران ایران
آسیب شناسی چالش های صنعت زعفران ایران
آسیب شناسی چالش های صنعت زعفران ایران ازبلای سرخ تاکیمیای سرخ* محمد مجتبایی درادبیات تحلیلی اصطلاح چالش به بحرانهای پی درپی وبی ثباتی اطلاق میشود.زغفران ایران که قرنهای متمادی نام طلای سرخ را بر خود نهاد بود در طی سالهای اخیر چالشهای فراوانی را بخوددیده است .رکود صنعت زعفران ایران تا ورطه ورشکستگی وآسیب جدی اقتصاد کشاورزی در حوزه زعفران در طی سالهای ۸۲- ۸۴ بویژه سال ۸۳ پیش رفت. بدون شک در سالهای اخیر۸۲و۸۳و۸۴ زعفران نه تنها در حوزه منطقه ای بلکه در سطح ملی دغدغه عمده مسئولان مختلف از مسولان اجرایی استان گرفته تا نمایندگان مجلس ،مسئولان وزراتی ونهاد ریاست جمهوری(کمیته ملی زعفران)بوده است.** بازخوانی گزارشات جرایدوبویِژه روزنامه خراسان وصدها تحلیل کارشناسان مختلف برگزاری دهها همایش وسیمنار تخصصی ملی وبین المللی در طی این سالها موید اهمیت ونقش استراتژیک صنعت زعفران در اقتصاد بومی منطقه ای وملی است . سقوط شدید قیمت زعفران درسال ۸۳ مشکلات عدیده ای را برای صنعت زعفران وبویژه زعفرانکاران ببار آوردبطوریکه مسئول وقت جهاد کشاورزی استان از زعفران بعنوان بلای سرخ نام برد*** . سرانجام جلسات طولانی مختلف وبررسی نظرات کارشناسی کار گروههای مختلف جهت مقابله با کاهش قیمت ورکود نیاز به دخالت قدرتمند دولت بمنظور حذف جریان واسطه گری ودلالی با اعلام خرید تضمینی اعلام گردید.**** چریان سقوط قیمت زعفران درابتدای سال ۸۴ کندوسرانجام متوقف گردید وتلاشهای جریان واسطه گری ودلالی رکود زعفران علیرغم پایگاه فوی دربی اثر نمودن دخالت وحمایت دولت بعلت پافشاری دولت ،استقبال وحمایت زعفران کاران از طرح دولت نتوانست ار افزایش قیمت زعفران جلوگیری نمایید. با ضعف چریان واسطه ،عامل روانی رکودرعفران گمرنگ وشمارش معکوس افزایش قیمت زعفران آغازشد. با وجود اعلام خرید تضمینی زعفران افزایش قیمت زعفران در ابتدا بسیار کند بود که میتواند دلایل مختلف از جمله فشار روانی چریان واسطه در ایحاد تردید در امکان اجرای طرح وفاکتورزمان در تثبیت اولیه قیمت زعفران را برشمرد. افزایش قیمت زعفران در سال ۸۴ سرعت بیشتری بخود گرفت واین روند درسال ۸۵ ادامه داشت بطوری قیمت رعفران جهشی غیر قابل پیش بینی ادامه یافت عامل روانی زعفران که روزی عامل کاهش قیمت زعفران بود امروز عامل افزایش فیمت زعفران شده است .قیمت ۰۰۰/۲۰۰۰ ریال سال ۸۳ در۵/۲/۸۶ به /۰۰۰/ ۲۲۰۰۰ریال رسید. مزایای ومعایب افزایش قیمت جهشی زعفران مزایای افزایش بی سابقه قیمت زعفران در کوتاه مدت : شکست جو روانی تحمیلی وکاذب رکود جهانی زعفران قیمت بالای زعفران، زعفران ازورشکستگی کامل ونابودی زیر ساخت صنعت رعفران چلوگیری نمود -فیمت زعفران به قیمت واقعی رسید وحتی ار مرز آن گذشت عقب نشینی موقت جریان واسطه رکود (اخلال) معایب وخطرات افزایش قیمت زعفران کاذب بودن وغیر واقعی بودن(ناپایداری) رشد وافزایش تجارت کاذب رشدمجدد قاچاق،تقلب ،جریان واسطه احتکار بی نصیب ماندن زعفران کار از اقزایش قیمت نابسامانی عدم توسعه پایدار وشکوفایی افزایش غیرقابل کنترل زعفران در دراز مدت به ضرر زعفران ونشانه مدیریت روانی جریان واسطه ودلالی است. عوامل اصلی چالش زعفران ایران عوامل تاریخی زعفران بخاطر وابستگی به شرایط اقلیمی دارای محدودیت ذاتی کشت میباشد وهمین عامل کشور ما رابعنوان بزرگترین تولید کننده رعفران جهان در آورد. سالیان دراز زعفران ایران چاشنی اصلی سفرهای رنگین مردم جهان بود زعفران ایران با ساختار سنتی کشت،برداشت وفراوری می شد وبه طرق گوناکون به شکل فله به بازار جهانی ارسال میگردید. ۱-با توجه به جایگاه اصلی کشت خراسان وجود بارگاه ملکوتی امام هشتم (ع) زوارایرانی وخارجی(افغانستان پاکستان،هند،کشورهای حوزه خلیج فارس) زعفران را بعنوان اصلی ترین سوغات به شهر ودیار خود میبردند ۲- حجاج وزائرین ایرانی عتبات عالیات زعفران را به عربستان ،عراق وکشورهای عربی میرسانندند که بعد این زعفران ایران از آنجا به کشورهای افریقایی راه پیدا مینمود. ۳-دانشجویان ایرانی خارج ار کشور وخانواده هایشان زعفران ایران را درکنارقالی وخاویاربه قاره اروپا وآمریکا ارسال مینمودند ۴-توریستها خارجی در برگشت خاویار،صنایع دستی ،زعفران را بعنوان سوعات ارزشمند به کشورهای خود میبرند. ۵-علاوه بر کانالهای فوق تجار ایرانی وخارجی اقدام به صاردات واردات زعفران به شکل فله یا بسته بندی ساده واولیه مینمودند. علیرغم عدم توجه نظام گذشته به صنایع کشاورزی داخلی واتکا به درآمد سرشار نفتی وعدم توسعه کیفی، زعفران ایران بابهره بردن امتیاز محدودیت جهانی اقلیمی کشت از یک طرف ،سطح گسترده زیرکشت زعفران در جنوب خراسان(گناباد،قاینات،فردوس) چایگاه اصلی وتاریخی وسنتی رعفران ، جایگاه نخست رادر جهان بخاطر،حجم تولید، عطر وطعم رابدون رقیب در دست داشت.وقرنها نام زعفران با نام ایران عجین شده بود علیرغم سیستم کاملا سنتی وغیردولتی تجارت زعفران ایران،فقدان سیستمهای کنترل کیفیت وبسته بندی امروزی، فقدان حمایت دولتی،وتسهیلات بانکی ،چوایزصادراتی زعفران کاران ایران مدافع اعتبار وجایکاه جهانی زعفران ایران بودند. تعادل بین عرضه وتقاضا با عث ثبات وپایداری در تجارت زعفران گردید. زعفران در جنوب خراسان(گناباد،قائنات،فردوس) بخاطر فقدان زیرساخت اقتصادی وصنعتی