وداع یاقوت سرخ با کویرنشینان

؛صدای دلخراش اره های موتوری سوهان روحم شده، این جا یکی از انارستان هایی است که همین سال گذشته ده ها تن محصول «شیشه کپ» آن، سر از بازار ژاپن درآورد و امروز باغ دار پیر و خسته با حسرت، شاهد «کف بر» شدن درختان ٢٠ ساله ای است که با خون دل آن ها را در حاشیه کویر بزرگ کرده است.با مشاهده هزاران اصله درخت «کف بر» شده، سرم سوت می کشد، چشمانم سیاه و تاریک می شود. گویا «زلزله» و آوار مرگبارش بر سرم فرو می ریزد. هر چه تلاش می کنم خود را قانع کنم که سرما این درختان را به این روز انداخته است، باورم نمی شود.این روزها که موسم بهار و طراوت گل های بهاری است، از شادابی و سرسبزی در باغ ها و انارستان های بیشتر نقاط کشور به ویژه استان های خراسان خبری نیست.قهر طبیعت و سرمای کم سابقه زمستان سال گذشته هزاران اصله درخت بارده را به خواب ابدی و خزان دائمی فرو برده است و اکنون باغ داران چاره ای جز «کف بر» کردن این درختان و دور کردن آن ها از اطراف باغ ها و مزارع ندارند.

؛خواب زمستانی یا خواب ابدی
؛دست به کمر گرفته، آه می کشد. پیرمرد از باغ داران «اسلامیه» در خراسان جنوبی است. وقتی حال و روزش را می پرسم، اشک بر گونه اش جاری می شود و بغض آلود می گوید: سرمایه ام باغ اناری بود که سرمای بی سابقه آن را از بین برد. هرچه منتظر ماندم تا با آمدن بهار درختان انار از خواب زمستانی بیدار شوند، فایده ای نداشت. افسوس که سرمای ٢٠ درجه زیر صفر، دمار از روزگارمان درآورده بود و ما بی خبر بودیم.او می افزاید: الان هم کارشناسان تنها راه زنده ماندن ریشه درختان را «کف بر» کردن آن ها می دانند و اگر دیر بجنبیم، قید باغداری را باید بزنیم.این جا کانون تولید انار، این میوه بهشتی است ولی بهار آن به واسطه زلزله خاموش رنگ خزان دارد.«علی اکبر حراث» یکی دیگر از باغ داران منطقه می گوید: تنها ممر درآمدم از محل فروش انار تولیدی است. هر سال حدود ۵/١ میلیون تومان درآمد بود که نیمی از آن هزینه های آبیاری، کوددهی، کولش و… بود و با بقیه آن هزینه سرسام آور زندگی یک خانواده را با مشقت تامین می کردم اما با سرمازدگی درختان انار تا ۵ سال دیگر از درآمد خبری نیست. ضمن این که باید هزینه های جاری باغ را هم بپردازم.
آن سوی شهر که «بهشت آباد» نام دارد، امروز «جهنم آباد» درختان انار است. «جواد رضائیان» گرچه کارمند است، دارای باغ اناری است که مدعی است سالانه ۴ میلیون تومان محصول آن را به فروش می رساند. او درآمد باغ را کمک خرجی برای هزینه تحصیل فرزندان دانشگاهی خود می داند و می افزاید: تا ۵ سال آینده باید هزینه های جاری باغ را از محل صرفه جویی در حقوقم پرداخت کنم.
«حسین عصری» از باغ داران روستای باغستان علیا در شهرستان فردوس هم می گوید: اگر پاهایم را اره کنند بهتر از آن است که درختان اناری را که ٣٠ سال برای رشد و نمو آن ها زحمت کشیده ام و برایشان هزینه کرده ام، حالا پیش چشمانم از روی زمین با اره موتوری «کف بر» کنند.
وقتی می پرسم با این همه تبلیغات برای بیمه باغ ها و مزارع، مگر باغ شما بیمه نبوده است می گوید: بیمه باغ ها هم کارساز نیست چرا که صندوق بیمه تنها محصول را بیمه می کند، نه درخت را، اکنون درختان به کلی از بین رفته اند و طی چند سال آینده، دیگر درآمدی نداریم تازه اگر هم بیمه خسارتی را جبران کند، برای یک سال است ولی ما تا ۵ سال تولید انار نداریم.
؛انتظار از دولت
؛«وحیدی» از باغ داران روستای «سرند» فردوس نیز سرمازدگی و از بین رفتن تمامی باغ ها و درختان را در باغستان های بزرگ این روستا نگران کننده توصیف می کند. او راضی به رضای خداست و می گوید: نمی دانم، حتما خیر و مصلحت ما در آن بوده که درختان را «کف بر» کنیم و چند سالی به باغ های خشک و بی روح نگاه کنیم تا قدر نعمت های خداوندی را بدانیم.
وقتی به محل یکی از چاه موتورهای کشاورزی بخش «آیسک» از توابع شهرستان سرایان در خراسان جنوبی می رویم، صدای اره های برقی اکیپ های «کف بر» کردن درختان بزرگ و کوچک در سطح باغ ها پیچیده است. کارگران صدای «خداقوت» ما را هم نمی شوند ولی با اشاره ای، پاسخمان را می دهند.
پیرمرد ٧٠ ساله ای که نظاره گر قطع درختان باغ انار خود است می گوید: تقدیر و روزی ما دست خداست، چرا ناراحت باشم؟ انتظارمان از دولت خدمتگزار و مسئولان دلسوز این است که عمق فاجعه و پیامدهای سرمازدگی را درک کنند و متناسب با حال و روز ما و کشاورزی و باغداری مان فکری به حال معیشت ما بکنند.
او می افزاید: مسئولان جهاد کشاورزی با برآورد خسارت، قول هایی را برای کمک به باغ داران داده اند ولی حجم بالای این خسارات و سراسری بودن سرمازدگی در کشور می طلبد که دولت با جدیت و فوریت، کمک و حمایت از آسیب دیدگان را در دستور کار قرار دهد.
باغ داری که در صحرای «ارم»، باغ انار خود را به صورت کامل کف بر کرده است می گوید: کارشناسان کشاورزی مدعی اند که درختان انار با هر سن و سالی فقط در برابر سرمای ١۴ یا ١۵ درجه زیر صفر مقاومت دارند ولی چون برودت هوا در زمستان سال گذشته بین ٢٠ تا ٣٠ درجه زیر صفر بود، درختان انار تماما خشک شدند و برای این که دوباره جوانه بزنند و رشد کنند باید از سطح زمین بریده شوند.وی می گوید: سرمایی را با این شدت و این حجم خسارت در طول عمرم به یاد ندارم و متاسفانه باغ داران از درآمد این محصول حداقل تا ۵ سال محروم شده اند.وی با اشاره ب
ه لزوم حمایت دولت از آسیب دیدگان و باغ داران منطقه می گوید: برای قطع درختان به وسیله اره موتوری، به ازای هر ساعت مبلغ ٧ هزار تومان دریافت می شود و قطع درختان و جمع آوری شاخه ها و تنه درختان در هر باغ یک هکتاری حداقل ۵٠٠ هزار تومان هزینه روی دست باغ داران گذاشته است.
یک باغ دار دیگر نیز که مدعی است سال قبل از محل فروش تولیدات باغ انارش ٧٠ میلیون ریال درآمد داشته است به ما می گوید: سرمای کم سابقه تمام درختان باغم را خشک کرد و اقدام به «کف بر» کردن درختان آن کرده ام ولی جایی برای تخلیه و نگهداری شاخ و برگ درختان ندارم.وی می افزاید: انباشته شدن شاخه های درختان بریده شده، احتمال شیوع آفت را در منطقه تشدید می کند لذا مسئولان باید اقدامی انجام دهند و کشاورزان را راهنمایی کنند.به گفته وی، شاخ و برگ درختان انار در صنایع نئوپان و چوب کاربرد دارد ولی در سطح شهرستان های منطقه چنین کارخانه هایی وجود ندارد.

لزوم بخشی از خسارت

«مرادی» از کارگرانی که سرگرم قطع درختان یک باغ با اره موتوری است نیز می گوید: از ساعت ٧ صبح تا ۶ بعدازظهر سرگرم قطع درختان در باغ های منطقه آیسک می باشیم و در حالی که اکیپ های مختلفی سرگرم کارند، هنوز کار «کف بر» کردن درختان انار به اتمام نرسیده است.به گفته وی از نیمه اسفند ماه قطع درختان منطقه آغاز شده است.وی خواستار حمایت دولت و اختصاص کمک به باغ داران خسارت دیده برای جبران بخشی از هزینه های «کف بر» کردن درختان شد.
یک باغ دار دیگر نیز که اقدام به آتش زدن سرشاخه ها و درختان بریده شده کرده است می گوید: یک عمر برای بارور کردن درختان باغ زحمت کشیدم ولی با یک سرما تمام زحماتم از بین رفت. با این حال راضی ام به رضای خدا و در برابر مصلحت حق تعالی مطیعم.
«عربی» می افزاید: کمبود اره موتوری یکی از مشکلات جدی است. چرا که تاخیر در قطع درختان با توجه به شروع فصل بهار و رویش درختان می تواند بر رشد و نمو آن ها اثر منفی داشته باشد.
باغ دار دیگری از «سرایان» می گوید: سرمای سال گذشته اتفاق ناگواری بود که اقتصاد مبتنی بر کشاورزی این شهرستان را به کلی فلج کرده است. وی با زمزمه این شعر که:
«نمی رسد دگر از کوچه باغ بوی درخت
چه اتفاق بدی، خشک شد گلوی درخت
فشار باد لباس از تن اناری کند
به باغبان برسان، رفت آبروی درخت…» می افزاید: این روزها به جای سرسبزی درختان انار در جای جای منطقه مردم با هر وسیله ای به جان درختان افتاده اند و صدای دلخراش اره های برقی سبب شده ناله و فریاد باغ داران به گوش مسئولان نرسد.
تا این جا تلاش کردیم اندکی از آلام باغ داران خراسان جنوبی را به تصویر بکشیم ولی در خراسان رضوی نیز مردمان دیار کویری بجستان، اهالی صبور بردسکن و ساکنان مه ولات نیز گرفتار سرمازدگی باغ های انار شده اند و خلیل آبادی های شیرین کام نیز با از بین رفتن بیش از ٩٠ درد باغ های انگورشان دیگر تولیدکننده کشمش مرغوب و صادراتی نیستند.همه آن ها برای نزول رحمت الهی چشم به آسمان دوخته اند و نظر به عنایت دولتمردان دارند.

؛نظر کارشناسان، کف بر کردن سریع درختان
؛مهندس «غلامی» مدیر جهاد کشاورزی فردوس می گوید: با توجه به این که درختان انار، سرمای بیش از ١۵ درجه زیر صفر را تحمل نمی کنند، کارشناسان ما از اوایل اسفند ماه به این نتیجه رسیده بودند که درختان انار باید «کف بر» شوند اما برای اطمینان بیشتر، از کارشناسان سازمان جهاد کشاورزی استان های خراسان جنوبی و رضوی و مراکز تحقیقاتی این دو استان هم دعوت کردیم تا نظر قطعی خود را اعلام کنند که آن ها هم به این نتیجه رسیدند که درختان انار باید هرچه سریع تر «کف بر» شوند.
وی می گوید: کار «کف بر» کردن درختان را از ١۵ اسفند آغاز کرده ایم و هم اکنون بخش خصوصی هم وارد عمل شده است و کار «کف بر» درختان انار با سرعت هرچه تمام تر ادامه دارد.
به گفته وی با توجه به این که در یک برآورد اولیه پیش بینی شد که حدود ۵٠ هزار تن شاخه و سرشاخه خشکیده انار در شهرستان موجود باشد با تعدادی از کارخانه های نئوپان در استان های خراسان و مازندران رایزنی شد و تعدادی از آن ها با سفر به فردوس و بررسی وضع موجود حاضر شده اند درختان انار را خودشان بدون هزینه کف بر کنند و چوب های آن را نیز رایگان برای خود ببرند و یا این که باغ داران نسبت به کف بر کردن باغ های انار خود اقدام کنند و شاخه های انار را به ازای هر تن ۴٠هزار تومان به کارخانه تحویل دهند.
مهندس «غلامی» می گوید: خسارت سرمازدگی بسیار بالا بود و حدود ١۵٠ میلیارد تومان خسارت به باغ داران انار وارد آمده است و تا ۵ سال آینده نه تنها درآمدی نخواهند داشت بلکه باید ضمن پرداخت هزینه های جاری باغ ها از قبیل آبیاری، کولش و کوددهی به مدت ۵ سال، با یاقوت سرخ کویر نیز وداع کنند.
به گفته وی سرمازدگی در واقع زلزله ای خاموش است که دولتمردان باید آن را باور کنند و همچنان که به کمک زلزله زدگان می شتابند، به کمک باغ داران خسارت دیده نیز بشتابند. وی با تشکر از سفر استاندار خراسان جنوبی و ابراز همدردی وی با باغ داران منطقه می افزاید: باید راهکارهایی برای کمک به آسیب دیدگان و جایگزینی باغ ها در اسرع وقت ارائه شود.

؛ضربه مهلک به اقتصاد سرایان

؛مدیر جهاد کشاورزی شهرستان سرایان نیز به ما می گوید: سرمازدگی به ٩۶ درصد از باغ های انار این شهرستان خسارت زده و تاکنون ٧٠٠ هکتار با