ریز گردها و کانون آنها در شهرستان گناباد 

ریزگردها پدیده نو ظهوری است که هیچ قانون بین المللی در بین کشورها برای مقابله با آن وجود ندارد .

 
این پدیده ضمن درگیر کردن مردم با بیماری های تنفسی ناشی از گرد و خاک ، هوای شهرها را تیره و تار و آلوده می کند و دید افقی را بسیار کاهش می دهد و در خیابان ها و جاده ها تصادفات را افزایش می دهد و باعث نشستن لایه ضخیمی از خاک در سطح شهر و منطقه می شود که در صورت تکرار و تداوم آن زمینه مهاجرت از منطقه را فراهم خواهد کرد .
خراسان رضوی در منطقه ای خشک و نیمه خشک است ، زیرا ۷۵ درصد وسعت آن در اقلیم بیابانی یعنی خشک ، نیمه خشک و فرا خشک قرار دارد .
یک میلیون و ۶۵۱ هزار و ۵۱۱ هکتار از زمینهای خراسان رضوی در مناطق بیابانی متأثر از کانونهای فرسایش بادی قرار دارد که ۲۳۱۰۰۰ هکتار آن شهرستان گناباد را تحت تأثیر قرار می دهد .
در گناباد چهار کانون بحرانی فرسایش بادی (ریزگرد) شناسایی شده که به شرح زیر می باشد .
۱- کانون نوده پشنگ و عمرانی و کال شور که فعالیت آن در ماههای اردیبهشت و خرداد ماه سال جاری زیاد بوده و مردم شهر گناباد را چندین بار آزار داد .
۲- کانون ریگ نخ کوه که از حدود کال شور شروع می شود و به یونسی و مرندیز و بجستان می رسد .
۳- کانون شرق بیدخت .
۴- کانون برگز که از حدود محولات شروع و دشت حاجی اسحاق تا رشتخوار و خواف را در بر می گیرد .
علاوه بر این کانون ها، بادهای ۱۲۰ روزه سیستان که معمولاً از خردادماه آغاز می شود وگناباد، جنوبی ترین شهرستان خراسان رضوی را در بعضی اوقات تحت تأثیر قرار می دهد، نباید از نظر دور داشت.
افزایش سطح آگاهی مردم، مشارکت فعال در حفظ و احیای مراتع با انجام برنامه هایی نظیر کلاس سوادآموزی برای زنان و مردان ، اجرای برنامه های زیست محیطی در سطح مدارس ، بازدید ذینفعان مراتع از پروژه های موفق در سایر نقاط کشور به منظور مدیریت کنترل و پیشگیری از ریزگردها ضروری است.
مشکلات در حوزه منابع طبیعی تنها به تغییر اقلیم و عوامل زیست محیطی ختم نمی شود بلکه عوامل انسانی نیز نقش مهمی در ایجاد آن دارد . در چارچوب جامعه نگری و استفاده بهینه از ظرفیت های موجود، توانمند سازی و مشارکت مردم از اهمیت بالایی برخوردار است . از جمله پیشنهادات می توان به طرح مشارکت مردمی طرح ترسیب کربن با هدف توانمندسازی جوامع محلی و مشارکت روستائیان در طرح های احیا منابع طبیعی و همچنین مشارکت دانش آموزان پسر متوسطه دوم درس جغرافیا و آموزش دفاعی و همچنین استفاده از نیروی پایگاههای مقاومت بسیج و … در امر کاشت گونه های گیاهی متناسب در منطقه و همچنین ریختن ریگ در کانون های فعال ریزگردها با هماهنگی و نظارت اداره منابع طبیعی اقدام نمود تا انشا الله مشکلات پدید آمده در زمینه ریزگرد ها کاهش یابد .

سید رضا پورهاشمی دبیر جغرافیا
خردادماه ۱۳۹۵