عدالت آموزشی در آینه واقعیت: چرا حذف «مدارس نمونهدولتی» شروع خوبی نیست؟
درسالهای اخیر، موضوع «عدالت آموزشی» و «ارتقای کیفیت آموزشی و تربیتی» به دالّ مرکزی گفتمانهای آموزشی کشور تبدیل شده است. اگرچه در ضرورتِ بازنگری در الگوی «مدارس خاص» میان صاحبنظران و مسئولان توافقنظر وجود دارد، اما نحوه اجرای این سیاست در عمل، نگرانیهای عمیقی را برانگیخته است.
مجید فدوی مدرس دانشگاه فرهنگیان، به عنوان کسی که سالها در کسوت مدیر آموزشوپرورش، از نزدیک با چالشها و ظرفیتهای مناطق مختلف دستبهگریبان بودهام، به خوبی میدانم که «مدرسه نمونهدولتی» برای دانشآموز مستعدِ روستایی، صرفاً یک ساختمان نیست؛ بلکه «تنها پلِ ارتباطی» او با آیندهای روشن است. اختصاص ۶۰ درصد ظرفیت این مدارس به دانشآموزان روستایی و بهرهمندی از امکانات خوابگاهی، فرصتی طلایی برای کشف و پرورش استعدادهایی بوده است که در غیاب این فضا، در محرومیت مطلق به فراموشی سپرده میشدند.
به عنوان شاهدی بر این مدعا، کافی است به کارنامه درخشان این مدارس نگاهی بیندازیم؛ در گناباد دانشآموزانی همچون «عباس عیسیپور» که از قلب روستا و با تکیه بر بسترسازی همین مدارس نمونه، توانستند تا قلههای افتخار، از جمله کسب مدال نقره المپیاد کشوری، پیش بروند. آیا بدون وجود چنین ساختارهایی، این استعدادهای ناب مجالی برای ظهور مییافتند؟
نکته دردآور اینجاست که در مسیرِ اصلاحات ساختاری، معمولاً مدارسی هدف قرار میگیرند که صدای بلند و لابیهای قدرتمند ندارند؛ در حالی که میشد با بازنگری در رویکرد مدارس هیئتامنایی، شاهد ، فرهنگ و حتی مدارس سمپاد، مسیر منطقیتری را آغاز کرد. اما آنچه بیش از همه نگرانکننده است، فقدان «جایگزینسازی» است. هرگونه تصمیمِ عجولانه برای حذف یا تغییر کاربری مدارس نمونه، بدون آنکه کیفیت مدارس عادی در مناطق محروم ارتقا یابد، نه تنها به عدالت آموزشی منجر نمیشود، بلکه به شکستی برنامهریزیشده میانجامد.
باز به حکم تجربه ؛احتمال عدم حذف باقی مدارس خاص و ملغی شدن این تصمیم طی یک یا دوسال آینده زیاد است اما همین مسیر نیم بند یعنی محروم کردنِ چندین نسل از دانشآموزان مستعد روستایی از «آموزش باکیفیت» و بازگشت از آن ، پس از آنکه آسیبهای جبرانناپذیر بر پیکره آموزشی وارد شد، بسیار پرهزینه و دشوار خواهد بود.
سخن پایانی:
پیش از آنکه «امیدِ روستاییان» را با دست خود خاموش کنیم، باید به جای پاک کردنِ صورتمسئله، به فکرِ ارتقای کیفیت در مدارس عادی باشیم. «عدالت آموزشی» با حذف پلههای صعود برای روستا نشینان محقق نمیشود؛ بلکه با هموار کردنِ مسیر برای همه دانشآموزان حاصل میگردد.